ابراز وجود حفاظتی: این مهارت ­ها در واقع دفاع­هایی کلامی در برابر فریب، عیب جویی یا گستاخی دیگران هستند. نام اولین مهارت صفحه گرامافون خراب است یعنی فرد اظهار وجود می­ کند و سپس مدام گفته خود را تکرار می­ کند. دومین مهارت غبارآلود کردن است: یعنی در ظاهر انتقاد دیگران را می­پذیریم اما عملاً در رفتارمان تغییری ایجاد نمی­کنیم. در واقع این دو مهارت شکل­های بنیادی ابراز وجود هستند و بهتر است از آن ها در برابر انتقادهای تکراری یا نابجای دیگران استفاده کنیم. سومین مهارت فرا ابراز وجود است که طی آن وقتی شخص راه چاره­ای پیدا نمی­کند به جای یافتن راه ­حل نظر کلی­تری می­دهد(هارجی و همکاران(؟)؛ ترجمه فیروز بخت و همکاران، ۱۳۸۴: ۱۶).

۲-۱-۳-۲- عوامل تأثیرگذار بر جرات ورزی

برای استفاده مناسب و مؤثر از ابراز وجود عوامل مختلفی تأثیر گذار هستند:

۱- محتوا: محتوای عملی ابراز وجود عبارت است از ابراز حقوق و بر زبان آوردن اظهاراتی که

این ابراز حقوق را مناسب و مسئولانه جلوه می­ دهند(بهرامی، ۱۳۷۴؛ به نقل از محبی و همکاران، ۱۳۸۴).

۲- عناصر پنهان: منظور از عناصر پنهان، آن دسته از افکار، ایده­ ها و احساساتی هستند که بر توانایی فرد برای ابراز وجود تأثیر می­گذارند. بسیاری از صاحب نظران، اهمیت پاسخ­های پنهان را در ابراز وجود تأیید کرده ­اند. این عناصر عبارتند از:

دانش: برای ابراز وجود باید از حقوق خود و نحوه احقاق آن­ها با خبر باشیم. اما همیشه این طور نیست و گاهی لازم می­ شود وضعیت دیگران را در رابطه با حقوق­مان مورد بررسی قرار دهیم. ‌به این بررسی، واقعیت آزمایی گفته می­ شود(همان منبع). عناصر پنهان شامل:

اعتقادات: پیش شرط تغییر میزان ابراز وجود افراد ایجاد تغییر در اعتقادات و انتظارات آنان یا بازسازی شناختی ‌می‌باشد. معمولاً اظهار نظرهای مثبت و منفی افراد سلطه­پذیر ‌در مورد خودشان در وضعیت­های تعارض برانگیز به یک اندازه است، اما ‌در مورد اشخاصی که اهل ابراز وجود هستند اظهار نظرهای مثبت دو برابر اظهارات منفی است. گذشته از عوامل دیگر، آموزش مستقیم در زمینه توصیه خود انگیخته به خود نیز موجب افزایش میزان ابراز وجود افراد می­ شود(همان منبع).

ادراک اجتماعی: اشخاصی که قادر به ابراز وجود نیستند درک دقیقی از رفتار دیگران ندارند(همان منبع).

فرایند: نحوه ارائه پاسخ­های جسورانه هم نقش مهمی در موقعیت این پاسخ­ها دارند(همان منبع).

۳- پاسخ­های غیرکلامی:

در ابراز وجود، رفتارهای غیر کلامی تأثیر بسزایی دارند. بعضی از این رفتارها شامل موارد ذیل می­باشند:

سطح تماس چشمی، اجتناب از حالات چهره­ های نامناسب، استفاده صحیح از ژست­ها در حین صحبت و به کار بردن ژست­های نامشخص در حین گوش دادن، راست نگه­داشتن بدن، استفاده از پیرا زبان­های مناسب(زمان پاسخدهی اندک، دادن پاسخ­های غیر طولانی، صلابت،

بلندی صدا و تغییر دادن لحن آن و قاطعیت زیاد)(همان منبع).

۴- جنسیت:

هم مردها و هم زن­ها برای طرف­های همجنس خود بیشتر ابراز وجود می­­کنند، ابراز احساسات منفی از سوی اعضای جنس مخالف را بیشتر می­پذیرند و در روابط همجنس­ها برخوردهای پرخاشگرانه شایع­تر است(همان منبع).

۵- شرایط ابراز وجود:

شرایط نیز عامل مهمی است. اشخاص گاهی در یک وضعیت میان فردی ابراز وجود ‌می‌کنند و در وضعیتی دیگر ابراز وجود نمی­کنند. علاوه بر این افراد در ابراز وجودهای منفی مشکلی ندارند، اما نمی ­توانند ابراز وجودهای مثبتی انجام دهند. برخی افراد در خانه به راحتی ابراز وجود ‌می‌کنند، اما در محیط کار نمی ­توانند ابراز وجود کنند و یا بر عکس. در این موقع باید بر وضعیت استراتژی­ های مناسب برای غلبه بر مشکلات تمرکز کنیم(همان منبع).

۶- فرهنگ:

اصولاً ابراز وجود یک مفهوم فرهنگی است، یعنی ابراز وجودهای که در اروپا یا آمریکا مناسب هستند در فرهنگ­هایی که فروتنی، بردباری یا ‌خدمت‌گذاری را مقدس می­دانند ممکن است شایسته و مناسب نباشد(همان منبع).

۷- طرف مقابل:

افرادی که اهل ابراز وجودند ابراز وجودهای دیگران را بیشتر می­پذیرند. در حالی که آزمودنی­های کم­جسارت به ابراز وجودهای دیگران واکنش منفی نشان می­ دهند(همان منبع).

۲-۱-۳-۳- کارکردهای جرات ورزی

مهارت ابراز وجود(جرات ورزی) به فراخور موقعیت، چند هدف را برآورده می­سازد. استفاده ماهرانه از ابراز وجود به فرد کمک می­ کند تا:

• • جلوی پایمال شدن حقوق خود را بگیرد.

• • تقاضاهای نامعقول دیگران را رد کند.

• • بتواند از دیگران درخواست­های معقولی کند.

• • با مخالفت­های نامعقول دیگران برخورد درست و مؤثری نماید.

• • حقوق دیگران را به رسمیت بشناسد.

• • رفتار دیگران در برابر خود را تغییر دهد.

• • از تعارضات پرخاشگرانه غیر ضروری خودداری کند.

• در هر موردی موضع خود را با اعتماد به نفس و آزادانه مطرح کند(محبی و همکاران، ۱۳۸۸).

۲-۱-۳-۴- آموزش جرات ورزی

برنامه آموزش جرات ورزی بدین منظور طرح ریزی می­ شود تا عقاید و رفتارهای جرئت­مندانه افراد را بهبود بخشد به طوری که آن­ها بتوانند با دیدی بهتر به خود نگریسته، به خود اعتمادی برسند، به طور مناسب عواطف و تفکرات فردی خود را نشان دهند و در نتیجه روابط میان فردی مؤثرتری را با دیگران برقرار نمایند(آلبرتی و امونز^[۴۶]، ۲۰۰۱؛ لاندازابل^[۴۷]، ۲۰۰۱؛ وستون و ونت^[۴۸]، ۱۹۹۹). هدف آموزش قاطعیت یا جرات ورزی، یاد دادن هنر ارتباط عمیق با دیگران، برخورد جدی با کار، زندگی و تسلط بر خویش است. این آموزش به طور گسترده ­ای برای سنین مختلف و پیش­زمینه ­های متفاوت مورد استفاده قرار گرفته است. تأثیر مثبت آن روی قاطعیت، عزت نفس، خود، تعاملات بین فردی، مهارت­ های ارتباطی و اعتماد بین زوجین و نیز کاهش میزان اضطراب اجتماعی دیده شده است(صاحب الزمانی، ۱۳۸۸). ولپی^[۴۹](۱۹۵۸)، اولین کسی بود که اصطلاح جرات ورزی(ابراز وجود) را به کار برد و اصل بازداری دو جانبه رامطرح ساخت. هدف آموزش جرات ورزی این است که به افراد کمک کند تا دیدشان را نسبت به خود تغییر دهند، ابراز وجودشان را افزایش دهند، به طور معقولی خلق و خو و افکارشان را بیان کنند و از این طریق بر اعتماد به نفس خود بیفزایند(همان منبع: ۴). آموزش جرات ورزی بر اساس این فرضیه عمل می­ کند که داشتن روابط بین فردی سالم در انسجام و تکامل شخصیتی فرد نقش اساسی دارد. بک بر اساس تحقیقات رابرت آلبرتی که در زمینه قاطعیت درمانی شهرت جهانی دارد، چنین اظهار می­ نماید: آموزش قاطعیت به نام­های یادگیری مهارت­ های اجتماعی و رفتار درمانی در زمینه قاطعیت شناخته شده و بر اساس تئوری گشتالت پایه گذاری گردیده است(محبی و همکاران، ۱۳۸۸). کاپلان و سادوک در زمینه آموزش قاطعیت چنین اظهار می­دارند که قاطعیت درمانی یکی از آموزش­های مهارت اجتماعی است که به فرد آموزش می­دهد چگونه در موقعیت­های مختلف اجتماعی به صورت مناسب واکنش نشان داده، عقیده و نقطه نظرات خود را به روشی پذیرفته شده ابراز دارد(همان منبع).

۱٫ Kermode

۲٫ Herrman

۳٫ Arole

بکشید، ساق پا و پاها را بالاتر از بدن روی یک صندلی بگذارید و دست‌ها را در دو طرف بدن دراز کنید و

سرتان را روی بالش بگذارید. بعد روی اعضای مختلف بدنتان تمرکز کرده و خستگی را از آن ها خارج کنید.

-خوب بخوابید. هر روز در یک زمان منظم به رخت خواب بروید و عادات مناسب برای خواب بهتر را تمرین کنید.. ساعاتی از روز را در هیچ زمینه ای تمرکز نکنید تا ذهن و جسمتان بازیابی گردد. مثلا حواستان را پرت کنید. یا حرکت ابرها را تماشا نمایید. خیلی خوب است اگر در دفترچه یادداشت روزانه تان بنویسید: هیچ کاری نکن.

تاریخچه سلامت روان در ایران

برای خدمات بهداشت روان در ایران می‌توان چهـار دوره قایل شد. دوره اول تا سال‌های۱۳۲۰ ادامه یافت و دارالمجانین‌ها با شرایط بسیار نامناسب در تهران، همدان، شیراز و اصفهان وجود داشتند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، دوره دوم ازسال‌های ۱۳۲۰آغاز شد، هنگامی که دانشکده پزشکی در کشور تأسيس شد و روان‌پزشکی به عنوان شاخه‌ای از طب مدرن منظور شد. تأسيس بیمارستان‌های دانشگاهی جدید و تأسيس و رشد تدریجی دپارتمان‌ها و بیمارستان‌های روان‌پزشکی و آموزش دستیاری روان‌پزشکی در سال‌های ۱۳۴۰، حداقل در شهرهای بزرگ، منجر به بهبود مراقبت‌های ارائه شده برای بیـماران روان‌پزشکی شد.

در سومین دوره که سال‌های ۱۳۵۰ را شامل می شد، تلاش‌هایی در جهت دستیابی به مراقبت‌های بهداشت روان جامع، توسط اولین معاونت وزارت بهداشت و تامین اجتماعی وقت انجام شد. وزارت‌خانه به یک سری پژوهش همه گیرشناسی و تأسيس تعدادی بیمارستان و مراکز جامع روان‌پزشکی جدید در نقاط مختــلف کشور اقدام کرد و آغاز به آموزش سطح بندی شده در روان‌پزشکی و روان‌پرستاری کرد.

این برنامه های آموزشی و تحقیقاتی، پس از انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷، در انستیتو روان‌پزشکی تهران ادغام شد و گسترش کشوری پیدا نکرد.

توسط یک تیم چند رشته ای چهارمین دوره، از مهرماه ۱۳۶۵ شروع شد. هنگامی که برنامه ملی بهداشت روان

متخصصان طرح و توسط دولت پذیرفته شد و استراتژی اصلی، ادغام فعالیت‌های جدید در سیستم مراقبت‌های بهداشتی اولیه بود.

سازمان بهداشت جهانی در سال ۱۹۷۷ در سی امین اجلاس خود هدف «بهداشت برای همه تا سال ۲۰۰۰» را مطرح کرد و در سال ۱۹۷۸ در کنفرانس جهانی آلماآتا در قزاقستان مراقبت‌های بهداشتی اولیه به ‌عنوان مهمترین استراتژی در رسیدن به هدف «بهداشت برای همه» تعیین شد و همه کشورهای عضو و از جمله ایران اعلامیه آلماآتا را پذیرفتند.

زیرا طبق اصل ۲۹ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، برخورداری از بهداشت و درمان حق مسلم برای همه مردم است. در سال ۱۳۶۵ برنامه کشوری بهداشت روان تدوین شد و در سال ۱۳۶۷ به تصویب رسید و به صورت پایلوت در شهر کرد اجرا شد و طی این برنامه پایلوت که به صورت یک پروژه تحقیقاتی بود، آگاهی، نگرش و عملکرد پرسنل بهداشتی در این برنامه مورد پایش و ارزشیابی قرار گرفت و سپس برنامه پایلوت در شهررضا و هشتگرد نیز اجرا شد.

هدف از اجرای برنامه بهداشت روان فراهم آوردن خدمات اساسی بهداشت روان برای همه مردم به ویژه با

تأکید بر ‌گروه‌های آسیب پذیر و مردم محروم است ضمنا این برنامه در نظر دارد آگاهی مردم و همچنین همچنین آگاهی و مهارت تیم سلامت را در ارائه خدمات بهداشت روان افزایش دهد و مشارکت جامعه را در بهره مندی از خدمات بهداشت روان جلب نمایند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، ایران تنها کشور در منطقه مدیترانه شرقی یا حتی در جهان است که برنامه ادغام بهداشت روان در نظام مراقبت‌های بهداشتی را به اجرا در آورده است. برنامه بهداشت روان برنامه­ای مبتنی بر جامعه (جامعه نگر) است و هدف آن تأکید بیشتر بر درمان بیماران سرپایی و عرضه خدمات در محل زندگی می‌باشد.

تمام تلاش در پیشگیری از بستری طولانی مدت وبازگشت بیماران به محل زندگی و محل کارشان است، با این روش بستری ‌شدن‌های مکرر و متعاقب آن هزینه های درمان کاهش می‌یابد.

در حال حاضر برنامه ادغام بهداشت روان گسترش بیشتری یافته است و اکثر مناطق روستایی و بخشی از مناطق شهری را نیز تحت پوشش خود قرار داده است.

خدمات بهداشتی اولیه و بهداشت روان

خدمات بهداشتی اولیه مراقبت‌های اساسی هستند که تمامی افراد خانواده ها را از طریق مشارکت کامل مردم با هدف تامین همگانی و ارزان خدمات، زیر پوشش قرارمی‌دهد.

برای ارائه خدمات بهداشتی و درمانی مناسب و مورد نیاز مردم بهترین روش، سطح بندی خدمات بهداشتی است. بر مبنای این روش استفاده از خدمات بهداشتی و درمانی از اولین سطح یعنی ‌به‌ورز که مسوول آموزش بهداشت روان در روستا و بیماریابی، ارجاع و پی‌گیری درمان است شروع می‌شود.

‌به‌ورز که در خانه بهداشت مستقر است، بیماران را تحت عناوین بیماری خفیف روانی(مانند: افسردگی، اضطراب و وسواس…)، بیــماری روانی شدید(سایکوزها)، صرع، عقب ماندگی ذهنی و سایر بیماری‌ها می شناسد و به سطح بالاتر، پزشک عمومی ارجاع می‌دهد.

مرکز بهداشتی درمانی شهری و روستایی اولین سطح درمانی است و پزشک عمومی این مراکز ارائه دهنده خدمات بهداشت روان به بیمارانی است که به وسیله ‌به‌ورز ارجاع می‌شوند یا این‌که خود مستقیم به مراکز مراجعه می‌کنند.در صورت نیاز، بیماران به سطح سوم (روان‌پزشک یا پزشک دو ماه دوره دیده شهرستان) و یا سطح چهارم (بیمارستان و مراکز فوق تخصصی روان‌پزشکی) ارجاع می‌شوند استفاده از این روش منجربه ارتقای سطح سلامت، کاهش هزینه های خانواده ها، دسترسی فوری‌تر به خدمات مورد نیاز، کاهش هزینه های عمومی و منافع فراوان دیگر می‌شود.

یکی از نیازهای اساسی در مجموعه نیازهای بهداشتی و درمانی، بهداشت روان است و همان گونه که در تعریف سلامتی اشاره شد، سلامت روان یک عنصر اساسی سلامتی است. در حال حاضر برنامه کشوری بهداشت روان مناطق شهری و روستایی در حال اجرا می‌باشد و جمعیتی بالغ بر۳۰ ملیون نفر را زیر پوشش دارد.

خانه بهداشت

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، اولین واحد ارائه دهنده خدمات بهداشتـی مستــقر در روستا است، که اغلب چند روستای دیگر(روستاهای قمر) را نیز پوشش می‌دهد. میانگین جمعیت زیر پوشش هر خانه بهداشت ۱۵۰۰ نفر است. به طور معمول توسط دو ‌به‌ورز(یک زن و یک مرد) اداره می‌شود که دارای حداقل ۵ تا ۸ کلاس سواد بوده و۲ سال دوره آموزش بهداشت عمومی را می گذرانند.

تجربه جانشینی^[۱۱۳]: مشاهده الگوی موفق در یک فعالیت، به مراجع کمک می­ کند تا باور نماید او نیز می ­تواند موفق شود. همچنین مشاهده این موضوع که پرداختن به فعالیت­های تهدیدآمیز، پیامدهای ناگوار به دنبال ندارد می ­تواند در مشاهده­گرها موجب انتظاراتی مبنی بر این شود که اگر دیگران می ­توانند، آن­ها نیز قادرند عملکرده خود را بهبود بخشند. البته تجربه جانشینی، که بر اساس استنتاج مقایسه اجتماعی صورت ‌می‌گیرد، منبع ضعیف­تری برای اطلاعات توانمندی فردی، در مقایسه با شواهد مستقیم عملکرد است. ‌بنابرین‏ کارآمدی ایجاد شده در سرمشق­گیری، به تنهایی ضعیف­تر و آسیب­پذیرتر است (مدوکس،۱۹۹۱).

معلوم شده است که برخی از متغیرهای سرمشق­گیری بر انتظار چیرگی فرد اثر می­گذارند. مثلاً فوبیک­ها از سرمشق­هایی که به تدریج و با تلاشی معین بر مشکلاتشان غلبه ‌می‌کنند بیشتر از مشاهده افراد ماهری که به آسانی فعالیت­شان را انجام می­ دهند، سود می­برند. فرد در اینجا در می­یابد که حتی در حالت اضطراب نیز بالاخره با استقامت و پشتکار ‌می‌توان موفق گشت (ویلیامز و فالبو^[۱۱۴]،۱۹۹۶).

شباهت برخی خصوصیات فرد با خصوصیات سرمشق نیز تأثیر سرمشق­گیری را افزایش می­دهد. مشاهده سرمشق درحال پرداختن به رفتارهایی که نتایج و پیامدهای مثبت و مشخص دارد در مقایسه با مشاهده رفتارهایی که نتایجی مبهم و نامشخص دارند، تأثیر بیشتری بر خودکارآمدی فردی می­گذارند. همچنین مشاهده فعالیت­هایی که موفقیت به دنبال دارند، در مقایسه با مشاهده همان فعالیت­ها بدون آنکه نتایج و موفقیت آن نشان داده شود بهبود رفتاری بیشتری ایجاد ‌می‌کنند. (بندورا ۱۹۹۷).

سرمشق­گیری از طریق سرمشق­های متفاوت، مؤثرتر از زمانی است که سرمشق­گیری فقط از سوی یک سرمشق صورت گیرد، زیرا مشاهده­گر در می­­یابد اگر افراد با خصوصیات متفاوت می ­توانند موفق باشند، پس منطقی است که خود نیز موفق شود. ‌بنابرین‏ موفقیت از طریق تلاش جانشینی می ­تواند درک مشاهده­گر را ‌در مورد توانمندی­هایش ارتقاء دهد. (بندورا ۱۹۸۲).

ترغیب کلامی^[۱۱۵]: ترغیب کلامی به دلیل سهولت و قابل دسترس بودن، به فراوانی مورد استفاده قرار ‌می‌گیرد. بازگو کردن این که فرد می ­تواند موفق شود معمول­ترین منبع خودکارآمدی است. افراد از طریق ترغیب و القاء کلامی می ­توانند معتقد شوند که می ­توانند بر آنچه که قبلاً مغلوب آن بودند فایق آیند.

البته انتظار خودکارآمدی که از طریق ترغیب کلامی به وجود می ­آید ضعیف­تر از خودکارآمدی است که در عملکرد مستقیم ایجاد می­ شود. زیرا برای ترغیب کلامی پایه تجربی معتبری وجود ندارد. این نوع خودکارآمدی در مقابل ناکامی­ها به آسانی می ­تواند خاموش گردد. فرد در مواجهه با تهدید و شکست­ها، هر گونه انتظار موفقیت در خود را که با ترغیب و القا کلامی ایجاد شده باشد، به سرعت از دست می­دهد (بندورا ۱۹۹۷).

افزایش توانمندی و کفایت شخصی از طریق ترغیب کلامی بدون فراهم آوردن شرایطی برای تسهیل عملکرد مؤثر، فرد را به سوی شکست سوق داده، و باعث کاهش اعتبار ترغیب کننده و خودکارآمدی فرد می­ شود (ویلیامز،۱۹۹۷).

هرچند ترغیب اجتماعی به تنهایی برای افزایش حس خودکارآمدی فردی، دارای محدودیت­هایی است، اما می ­تواند در موفقیت­های به دست آمده از طریق عملکرد مستقیم همکاری نماید. اجزاء و عناصر مهمی که در ترغیب کلامی می ­توانند تغییرات معنی­دار در خودکارآمدی فرد ایجاد کنند شامل اعتبار ترغیب کننده، پرستیژ و مقام اجتماعی، قابل اعتماد بودن و مهارت وی ‌می‌باشد. هر چقدر منبع اطلاعات قابل قبول­تر باشد بیشتر احتمال دارد که انتظار کارآمدی تغییر یابد (بندورا ۱۹۹۷).

برانگیختگی هیجانی:سطح برانگیختگی هیجانی (طپش قلب، تنفس، تعریق و….)، عاملی است که افراد معمولاً به وسیله آن ‌در مورد کارآمدی خود قضاوت ‌می‌کنند. موقعیت­های فشارزا موجب برانگیختگی هیجانی می­گردند که این برانگیختگی ارزش اطلاعاتی در جهت توانمندی فرد دارد، و ‌بنابرین‏ این منبع دیگری است که می ­تواند کارآمدی شخصی فرد را متأثر سازد. افراد برای قضاوت ‌در مورد اضطراب و آسیب­پذیری­شان نسبت به استرس، متکی بر حالات برانگیختگی خود هستند. برانگیختگی بالا عملکرد را ضعیف می­ کند و در نتیجه خودکارآمدی فرد کاهش می­یابد. برانگیختگی پایین با احساس آرامش و اطمینان همراه است و ‌بنابرین‏ خودکارآمدی را ارتقاء می­بخشد. افراد، زمانی که آشفته و برانگیخته نیستند در مقایسه با زمانی که برانگیخته­اند انتظار موفقیت بیشتری را دارند (مدوکس،۱۹۹۱ و ۱۹۹۵).

درمان­های حساسیت­زدایی و غرقه سازی با هدف خاموشی برانگیختگی هیجانی، رفتارهای اجتنابی را کاهش می­ دهند. همچنین درمان آرام­سازی که برای کاهش سطح برانگیختگی صورت ‌می‌گیرد می ­تواند خودکارآمدی فرد را افزایش دهد.

شایان ذکر است در حالی که افراد بر اساس سطح برانگیختگی فیزیولوژی ‌در مورد خود قضاوت می­ کند، اما این برانگیختگی، منطبق با شرایط قضاوت می­ شود. مثلاً در شرایط تهدید آمیز به عنوان خطر، در شرایط ناکامی به عنوان خشم و غیره (بندورا ۱۹۹۹).

۲-۳۴-۳٫سیستم چند بعدی خودکارآمدی

انتظارات کارآمدی از لحاظ ابعاد متعددی که هریک تأثیرات عملکردی ویژه و مهمی دارند، متفاوت هستند. نمی­ توان به طور کلی اظهار داشت که فردی دارای خودکارآمدی است یا خیر ویا خودکارآمدی وی قوی است یا ضعیف، بلکه خودکارآمدی فرد را باید بر اساس ابعاد آن در نظر گرفت. ابعاد انتظار کارآمدی شمل موارد زیر می­باشند:

سطح^[۱۱۶] یا مقدار^[۱۱۷]:انتظارات کارآمدی از لحاظ سطح یا مقدار با هم متفاوتند و به معنای دیگر در یک سلسله مراتب دشواری قرار می­ گیرند. ممکن است خودکارآمدی ادراک شده فرد به فعالیت­های ساده محدود باشد یا در فعالیت­هایی با دشواری متوسط و یا فعالیت­های بسیار دشوار و پیچیده نمایان شود. ‌بنابرین‏ با توجه به سطح دشواری تکالیفی که فرد به توانایی انجام آن باور دارد، ‌می‌توان سطح یا مقدار خودکارآمدی فرد را سنجید (بندورا،۱۹۹۷ و مدوکس،۱۹۹۱). برای مثال ممکن است یک فرد

1. 1. Clark, k. ↑

1. 1. Perceived Stress Scale ↑

1. 1. Multi Dimentional Health Locos of control ↑

1. 1. Asthma Self Efficasy Scale ↑

1. 1. Dermatophagoidespteronyssinius ↑

1. 1. Inhaled corticosteroids ↑

1. 1. Near-fatal asthma ↑

1. 1. Hygiene hypothesis ↑

1. 1. Occupational asthma ↑

1. 1. Toluene diisocyanate ↑

1. 1. Trimelliticanhydride ↑

1. 1. Paracetamol ↑

1. 1. Dermatophagoides species ↑

1. 1. Ragweed ↑

1. 1. Thunderstorm asthma ↑

1. 1. Exercise-induced asthma ↑

1. 1. Exclusion diets ↑

1. 1. Metabisulfite ↑

1. 1. Tartrazine ↑

1. 1. Gastroesophageal reflux ↑

1. 1. Forced vital capacity ↑

1. 1. Peak expiratory flow ↑

1. 1. Hyperinflation ↑

1. 1. Marco ↑

1. 1. . National Asthma Compaign(NAC) ↑

1. 1. Brown ↑

1. 1. Psychophysiological۳٫ Psychosomatic ↑

1. 1. Kring ↑

1. 1. Haden & khan ↑

امروزه صنعت ما نیاز به وارد شدن به بازار‎های جهانی، توسعه صادارات را به خوبی احساس می‎کند و از جمله عوامل عمده در این راستا سطح کیفیت محصولات می‎باشد که به عنوان یک شاخص رقابتی نه تنها در توسعه صادارات، بلکه در کاهش واردات نقش مؤثری دارد. به جرئت می‎توان گفت که کیفیت یکی از مهمترین مسائل در تولید می‎باشد.

از این رو توجه به سیستم‎های مدیریت کیفیت به منظور دستیابی به بازار‎های داخلی و بین‎المللی، بهبود کارائی‎، استاندارد‎های بالاتر، سیستم‌آموزش‌ها و رویه‎های مناسب تر، انگیزه بهتر، افزایش رضایت مشتری و همچنین کاهش هزینه‌آموزش‌ها و صرفه جویی بیشتر، ضروری می‎باشد.

۲-۲٫ مفهوم کیفیت

کیفیت در فرهنگ لغت به درجه یا رتبه عالی اشاره دارد. بدین جهت کیفیت یک معیار نسبی از خوب بودن است. تعریف کیفیت به عنوان خوب بودن به طور کلی به محتوای عملیاتی آن اشاره دارد اما تعریف عملیاتی آن عبارت است از ” مطابق خواسته مشتری ” و به طور عملیاتی یک محصول یا کالای کیفی چیزی است که مطابق انتظارات مشتری یا بیشتر از آن است. عملا کیفیت همان رضایتمندی مشتری است (هانسن و موون^[۱۰]، ۲۰۰۵).

۲-۳٫ هزینه های کیفیت

تعاریف مختلفی از هزینه‎های کیفیت ارئه شده است، که از جمله آن ها عبارتند از:

هزینه های کیفیت، مخارجی هستند که تولید کننده، مصرف کننده و یا جامعه از بابت کیفیت محصول یا خدمات متحمل می‌شوند (دیل وپلانک، ۱۹۹۵).

هزینه های کیفیت، هزینه هایی هستند که به دلیل پایین بودن کیفیت محصولات یا خدمات اجرا می‌شوند و هزینه های کیفیت در چهار گروه کلی طبقه بندی می‌شوند:

هزینه های پیشگیری، هزینه های ارزیابی، هزینه های رفع نقص داخلی، هزینه های رفع نقص خارجی )هانسن و موون، ۲۰۰۵).

۲-۴٫ عوامل مؤثر بر هزینه های کیفیت

این عوامل به ۴ دسته طبقه بندی شده است:

عوامل انسانی: این عوامل شامل آموزش ناکافی، کارکنان کم تجربه، نظارت ضعیف و نارضایتی کارکنان است.

عوامل ماشینی: این عوامل شامل قطعات نامرغوب، سرعت نامناسب و ماشین‎آلات فرسوده و قدیمی است.

عوامل طراحی: طراحی نامناسب قطعات و ترتیب ناصحیح خط تولید را شامل می شود.

عوامل مواد، ملزومات ‌و قطعات: شامل تامین مواد و قطعات از منابع متعدد، حمل و جابه‎جایی ناصحیح، مشخصات ناصحیح و محل نگهداری نامناسب است (شعری،۱۳۸۴).

۲-۵٫ انواع هزینه‎های کیفیت

همان طور که در اغلب متون کیفیت ذکر شده، هزینه های کیفیت به چهار گروه عمده تقسیم می‌شوند:

1. 1. هزینه های پیشگیری^[۱۱]

1. 1. هزینه های ارزیابی^[۱۲]

1. 1. هزینه های شکست^[۱۳] داخلی)درون سازمانی)^[۱۴]

1. هزینه های شکست خارجی (برون سازمانی)^[۱۵]

این نوع طبقه بندی، پذیرفته ترین طبقه بندی می‌باشد (اتکینسون،۱۹۹۱). این طبقه بندی اغلب به عنوان مدل PAF شناخته می شود و یکی از رایج ترین مدل های هزینه کیفیت در ایالات متحده (کامپانلا،۱۹۹۰) و بریتانیا است (جفری، ۲۰۰۴).

جدول ۲-۱: زیرمجموعه هزینه‎های کیفیت

عوامل هزینه های پیشگیری

• • • پاداش به کارکنان برای افزایش انگیزه پرسنل

  

• • طرح ریزی، استقرار و حفظ سیستم مدیریت، هزینه های مشاوره، اخذ گواهینامه، مستندسازی، جذب نیروی انسانی متخصی و غیره

• • آدیت محصول SQFE

• • آموزش داخلی و خارجی

• • ارزیابی، توسعه و آدیت تامین کنندگان و پیمانکاران

• • کنترل، سرویس و نگه داشت ابزار

• • کنترل آماری فرایند SPC

• • ممیزی سیستم مدیریت کیفیت

• • سرویس و نگهداری پیشگیرانه PM

• • تحلیل سیستم اندازه گیری MSA

• • بهبود مستمر

• • هزینه های برنامه ریزی کیفیت

• • هزینه های بررسی محصول جدید

• • هزینه طراحی و کنترل فرایند بازرسی

• هزینه گزارش‌آموزش‌ها و آمار مربوط به کیفیت

عوامل هزینه های پیشگیری

• • پاداش به کارکنان برای افزایش انگیزه پرسنل

• • طرح ریزی، استقرار و حفظ سیستم مدیریت، هزینه های مشاوره، اخذ گواهینامه، مستندسازی، جذب نیروی انسانی متخصی و غیره

• • آدیت محصول SQFE

• • آموزش داخلی و خارجی

• • ارزیابی، توسعه و آدیت تامین کنندگان و پیمانکاران

• • کنترل، سرویس و نگه داشت ابزار

• • کنترل آماری فرایند SPC

• • ممیزی سیستم مدیریت کیفیت

• • سرویس و نگهداری پیشگیرانه PM

• • تحلیل سیستم اندازه گیری MSA

• • بهبود مستمر

• • هزینه های برنامه ریزی کیفیت

• • هزینه های بررسی محصول جدید

• • هزینه طراحی و کنترل فرایند بازرسی

• هزینه گزارش‌آموزش‌ها و آمار مربوط به کیفیت

عوامل هزینه‎های ارزیابی

• • هزینه تجهیزات تست دقت و بازرسی و اندازه گیری

• • هزینه مربوط به بررسی کیفی موجودی انبارها

• • نیروی انسانی فعالیت‎های آزمایشگاهی

• • مواد مصرفی آزمایشگاه

• • بازرسی و کنترل ورودی، حین فرایند و محصول نهایی

• • تست ها و آزمون ها

• • کالیبراسیون

• • تعمیر و نگهداری ابزارهای اندازه گیری و تجهیزات آزمون

• محصولات تخریب شده برای انجام تست های مخرب

عوامل هزینه‎های شکست داخلی

• • هزینه های دوباره کاری، هزینه تحلیل شکست، هزینه های مجدد

• • هزینه نگهداری نامناسب مواد اولیه

• • هزینه سقوط

• • اقدامات اصلاحی

• • ضایعات

• • محموله‎های نامنطبق تأیید شده از تامین کنندگان با مجوز ارفاقی

• • محموله‎های نامنطبق تأیید شده با مجوز ارفاقی

• • اصلاح، تعمیر و بازکاری محصولات معیوب شناسایی شده در شرکت

• • توقف تولید به علت مشکلات کیفی

• • تعیین تکلیف، بازرسی صد درصد و جداسازی محموله های نامنطبق

• • هزینه های نگهداری، انبارش و جابجایی محصولات نامنطبق

• کاهش قیمت محصول مرغوب به محصول درجه دو

عوامل هزینه‎های شکست داخلی

• • هزینه های دوباره کاری، هزینه تحلیل شکست، هزینه های مجدد

• • هزینه نگهداری نامناسب مواد اولیه

• • هزینه سقوط

• • اقدامات اصلاحی

ب) سودآوری و شاخص های مدیریت سرمایه در گردش

برای مشخص شدن ارتباط بین سودآوری و شاخص های مدیریت سرمایه در گردش به نمونه هایی از تحقیقاتی که در این زمینه انجام گرفته است اشاره می شود. و داده های آماری تعدادی از این تحقیقات برای روشن تر شدن بحث ذکر می‌گردد. گارسیا و همکاران با مطالعه شرکت‌های کوچک و متوسط اسپانیایی در طی دوره زمانی ۲۰۰۲- ۱۹۹۶ انجام دادند ‌به این نتیجه رسیدند که مدیران می‌توانند از طریق کاهش مدت زمان نگه داری موجودی کالا و کاهش مدت زمان وصول مطالبات و در نتیجه کاهش چرخه نقدینگی ایجاد ارزش نموده و سودآوری خود را بهبود بخشند. در این مطالعه آنان میانگین داده های آماری مربوط به شرکت های با سود آوری بالا و شرکت های با سودآوری پایین یا زیانده را با هم مقایسه کرده‌اند. شرکت های سودآور دارای مدت زمان نگه داری موجودی، پرداخت حساب های پرداختنی، دریافت مطالبات و چرخه نقدینگی به مراتب کمتری نسبت به شرکت های کم ‌سود ده یا زیان ده هستند (گارسیا،۲۰۰۷)^[۴۴].

دلف در مطالعه ای که بر روی شرکت‌های بزرگ بلژیکی در دوره زمانی ۱۹۹۲-۱۹۹۶ انجام داد ‌به این نتیجه رسید که شرکت‌های بلژیکی می‌توانند سودآوری اشان را به وسیله کاهش تعداد روزهای وصول مطالبات، کاهش تعداد روزهای نگه داری موجودی کالا و کاهش تعداد روزهای پرداخت حسابهای پرداختنی و در نتیجه کاهش چرخه نقدینگی خود، افز ایش دهند.

وانگ نیز یک نمونه از شرکت‌های تایوانی و ژاپنی را طی دوره ۱۹۹۶-۱۹۸۵ مورد بررسی قرار داد و دریافت که چرخه نقدینگی کوتاه تر با عملکرد عملیاتی بهترمرتبط می‌باشد (وانگ،۲۰۰۲)^[۴۵].

یافته های بوت و همکاران مبین این مسئله است که سازمان‌ها با نرخ موجودی کالای بالا به احتمال زیاد عملکرد مالی بدی دارند. این نتایج با یافته های شین و سوئنن که یک ارتباط منفی قوی بین چرخه نقدینگی و سودآوری شرکت‌های آمریکایی شناسایی کردند، سازگار است (بوت،۲۰۰۶)^[۴۶].

چن و همکاران نیز گزارش دادند که شرکت‌ها با موجودی کالای بالای غیر عادی، بازده سهام خیلی ضعیف دارند و شرکت‌ها با موجودی کالای پایین تر از حد بهینه بازده سهام معمولی دارند در حالی که شرکت‌ها با موجودی کالای بهینه بازده سهام خوبی دارند (چن، ۲۰۰۵)^[۴۷].

همچنین شان و شین نیز یک ارتباط مستقیم معنادار بین کاهش موجودی کالا و عملکرد مالی خوب شناسایی کردند (شان و همکاران ، ۲۰۰۷)^[۴۸].

کوماناکوس با مطالعه شرکت‌های یونانی ارتباط منفی معناداری را بین عملکرد مالی خوب و سطح موجودی کالای بالا شناسایی کرد (کوماناکوس،۲۰۰۸)^[۴۹].

۲-۱۵راهبردهای مدیریت سرمایه در گردش

۱- استراتژی های دارایی های جاری

۲- استراتژی های بدهی های جاری

۱- استراتژی های دارایی های جاری

استراتژی محافظه کارانه (در مدیریت دارایی های جاری)

مفهوم این راهبرد آن است که شرکت با نگهداری پول نقد اوراق بهادار قابل فروش می کوشد نقدینگی خودرا حفظ کند. خطر این روش بسیار اندک است زیرا قدرت نقدینگی نسبتا زیاد، به شرکت این امکان را می‌دهد بدهی ها را ‌در مورد مقرر پرداخت کند . همچنین بخاطر نگ هداری موجودی های زیاد خطر از دست دادن مشتری اندک است و شرکت کمتر با خط ورشکستگی مواجه خواهد شد. اما بازدهی شرکت پائین است (نیکومرام و همکاران،۱۳۸۳).

استراتژی جسورانه (در مدیریت دارایی های جاری)

در این رویکرد مدیران سرمایه در گردش می کوشند تا وجوه نقد و اوراق بهادار قابل فروش را به حداقل ممکن برسانند و میزان سرمایه گذاری در موجودی کالا را کاهش دهند ریسک این رویکرد بسیار بالا است و خطر عدم توان پرداخت تعهدات و از دست دادن مشتری بسیار زیاد است اما در مقابل بازدهی شرکت بخاطر تهیه دارایی های ثابت و گردش عملیاتی زیاد دارایی های جاری افزایش می‌یابد (ریموند و همکاران،۱۳۸۰).

۲- استراتژی های بدهی های جاری

استراتژی محافظه کارانه (در مدیریت بدهی‌های جاری)

مدیر محافظه کار می کوشد تا در ساختار مالی شرکت، میزان وامهای کوتاه مدت را به حداقل برساند. و برای تهیه دارایی های جاری، از وامهای بلند مدت که به ره شناور دارند، استفاده می‌کند. در پاره ای مواقع به جای اخذ این گونه وامها، از منابع دیگری نظیر سرمایه صاحبان سهام تامین مالی می‌کند. شرکتی که وامهای کوتاه مدت را به حداقل ممکن می رساند احتمال ریسک ورشکستگی و ناتوانی در پرداخت به موقع وامها را به شدت کاهش می‌دهد. همچنین استفاده از وامهای بلند مدت و حقوق صاحبان سهام به جای وامهای کوتاه مدت باعث افزایش هزینه سرمایه و کاهش نرخ بازده سهام‌داران شرکت می شود (ریموند و همکاران،۱۳۸۰).

استراتژی جسورانه (در مدیریت بدهی های جاری)

در این رویکرد مدیر می کوشد سطح وامهای کوتاه مدت را به حداکثر برساند و دارایی های جاری خود را از محل این وامها تامین کند . اگر سطح وامهای کوتاه مدت یک شرکت به حداکثر برسد خطر احتمال اینکه شرکت نتواند به موقع آن ها را بازپرداخت کند افزایش خواهد یافت . و وقتی بازار با کمبود پول و اعتبار مواجه است گرفتن وامهای کوتاه مدت به آسانی میسر نمی شود و هزینه آن بالا خواهد رفت (شیم و همکاران، ۱۳۷۹).

۲-۱۶ سیاست‌های مطلوب در مدیریت سرمایه در گردش

سیاستی که یک مدیر در اداره امور سرمایه در گردش شرکت در پیش می‌گیرد ممکن است با توجه به دارایی های جاری و بدهی های جاری باشد. اگر شرکتی ‌در مورد بدهی‌های جاری یک استراتژی جسورانه اتخاذ کند و ‌در مورد دارایی های جاری نوعی استراتژی محافظه کارانه در پیش گیرد سیاست کلی شرکت متعادل و بین ریسک و بازده نوعی توازن برقرار می‌گردد. چنانچه شرکت هم ‌در مورد مدیریت دارائیهای جاری و هم ‌در مورد مدیریت بدهی‌های جاری سیاست جسورانه اتخاذ کند سیاست کلی شرکت متهورانه و ریسک و بازده جسورانه محافظه کارانه افزایش می‌یابد.

خط مشی های سرمایه در گردش

دارایی‌های جاری ، دارایی‌هایی هستند که در طول یک دوره مالی ( معمولاً یکساله ) قابل تبدیل به وجه نقد باشند. این دارایی‌ها از طریق حساب های مختلف در ترازنامه مشخص می‌شوند. اصولاً وجوه نقد برای خرید مواد اوّلیه، پرداخت به کارگران و دیگر هزینه های تولید کالا به کار گرفته می‌شود. (وکیلی فرد، ۱۳۸۰).

سرمایه در گردش شرکت از دو بخش متمایز تشکیل می‌شود:

۱-سرمایه در گردش ثابت

این دارایی‌ها شامل وجوه نقد، حساب های دریافتنی و موجودی کالا می‌باشند که در سطح معینی برای انجام عملیات روزمرّه شرکت نگهداری می‌شوند.

۲-سرمایه در گردش متغیر