۴-۴ تعیین مدل مناسب برای تخمین مدل رگرسیون

با توجه به ادبیات تحقیق موجود و نیز ماهیت فرضیه های تحقیق در این پژوهش از داده های ترکیبی استفاده شده است. به منظور تعیین مدل مناسب (تلفیقی یا تابلویی با اثرات ثابت یا تصادفی) برای آزمون فرضیات از آزمون های چاو و هاسمن استفاده شده است.

الف) آزمون چاو

نتایج مربوط به آزمون برای مدل‌ رگرسیونی تحقیق حاضر در جدول ۴-۳ نشان داده شده است.

(جدول ۴-۴) آزمون چاو

مدل رگرسیونی

آماره F

احتمال

نتیجه آزمون

اول

۹۰۹/۳۸

۰۰۱۸/۰

رد فرض صفر

مدل پانل

دوم

۵۴۳/۱۶

۰۱۶۷/۰

رد فرض صفر

مدل پانل

سوم

۱۲۱/۲

۵۶۱/۰

قبول فرض صفر

مدل تلفیقی

چهارم

۵۵۴/۱

۶۴۴/۰

قبول فرض صفر

مدل تلفیقی

‌در مورد مدل های اول و دوم با توجه به سطح معناداری نتایج آزمون چاو نشان می­دهد فرض (مدل تلفیقی) تأیید نمی­ شود. به بیان دیگر، آثار فردی یا گروهی وجود دارد و باید از روش داده ­های تابلویی(پانل) برای بر آورد مدل رگرسیونی تحقیق استفاده شود که در ادامه برای تعیین نوع مدل پانل (با اثرات تصادفی یا اثرات ثابت) از آزمون هاسمن استفاده می شود.

اما در خصوص مدل های سوم و چهارم نتایج آزمون چاو نشان می­دهد فرض (مدل تلفیقی) تأیید می­ شود. به بیان دیگر، آثار فردی یا گروهی وجود ندارد و باید از روش داده ­های تلفیقی برای برآورد مدل رگرسیونی تحقیق استفاده شود لذا نیاز به انجام آزمون هاسمن نمی باشد.

ب) آزمون هاسمن

پس از مشخص شدن اینکه عرض از مبدأ برای سال‌های مختلف یکسان نیست، باید روش استفاده در برآورد مدل (اثرات ثابت یا تصادفی) تعیین گردد که بدین منظور از آزمون هاسمن استفاده می‌گردد.

در آزمون هاسمن فرضیه مبنی بر سازگاری تخمین های اثر تصادفی را در مقابل فرضیه مبنی بر ناسازگاری تخمین های اثر تصادفی آزمون می کند.

(جدول۴-۵) آزمون هاسمن

مدل رگرسیونی

آماره

احتمال

نتیجه آزمون

اول

۷۱۱/۲۹

۰۰۱۵/۰

رد فرض صفر

پانل با اثرات ثابت

دوم

۱۲۶/۳۷

۰۰۰۹/۰

رد فرض صفر

پانل با اثرات ثابت

نتایج مربوط به آزمون هاسمن برای مدل اول و دوم در جدول ۴-۴ نشان داده شده است. نتایج نشان داده که آماره آزمون هاسمن برای مدل­های اول و دوم به ترتیب برابر با ۷۱۱/۲۹ و ۱۲۶/۳۷ به دست آمده است که در سطح اطمینان ۹۹ درصد معنی دار می‌باشند که حاکی از تأیید فرضیه می‌باشد، لذا با توجه به آمون هاسمن برازش مدل‌ رگرسیونی اول و دوم این تحقیق با بهره گرفتن از مدل داده های پانل به روش اثرات ثابت مناسب خواهد بود.

۴-۵ آزمون فروض کلاسیک رگرسیون

همان طور که در فصل ۳ اشاره شد، پیش از برازش مدل‌های رگرسیون لازم است ابتدا مفروضات رگرسیون خطی مورد آزمون قرار گیرد.

۴-۵-۱ آزمون نرمال بودن توزیع متغیرها

برای بررسی نرمال بودن توزیع متغیرهای وابسته از آزمون کولموگروف اسمیرنوف استفاده شده است. این آزمون برای متغیرهای وابسته انجام شده است. جدول خروجی آزمون K-S در نرم‌افزار SPSS برای این متغیر به شرح جدول ۴-۵ است. با توجه به جدول فوق و آماره Z کولموگروف اسمیرنوف از آنجائی­که سطح معناداری برای تمامی متغیرها بیشتر از ۰۵/۰ است فرضیه H0 تأیید شده لذا با اطمینان ۹۵% می توان گفت متغیر های مذبور در مدل های فوق از توزیع نرمال برخوردارند.

(جدول ۴- ۶) آزمون کولموگروف اسمیرنوف

نام متغیر
Z کولموگروف اسمیرنوف
سطح معناداری
نتیجه

لگاریتم طبیعی تغییر در هزینه های عمومی و اداری و فروش

ΔLNSGA

۰٫۹۰۹۱

۰٫۲۳۷۱

توزیع نرمال است

لگاریتم طبیعی تغییر در بهای تمام شده کالای فروش رفته

∆lnCOGS

۱٫۳۴۳

۰٫۱۲۶۱

توزیع نرمال است

۴-۵-۲ آزمون استقلال خطاها

آزمون دوربین واتسون همبستگی سریالی بین باقیمانده (خطا)های رگرسیون را بر مبنای فرض صفر آماری زیر آزمون می‌کند:

H0: بین خطاها خود همبستگی وجود ندارد.

H₁: بین خطاها خود همبستگی وجود دارد.

آماره دوربین واتسن به همراه مقادیر بحرانی در سطح خطای ۱% به شرح جدول ۴-۶ است. با توجه به اینکه مقدار آماره دوربین واتسون محاسبه شده مدل رگرسیونی تحقیق حاضر از مقدار بحرانی در سطح خطای ۰٫۰۱بزرگتر است لذا عدم همبستگی پیاپی یا سریالی باقی ‌مانده‌ها در مدل های رگرسیونی اول و دوم در سطح معنی داری ۰٫۰۱ مورد تأیید قرار می‌گیرد.

(جدول۴-۷) آزمون استقلال خطاها

مدل رگرسیونی
مقادیر بحرانی(سطح خطا ۱%)
آماره دوربین واتسن
Du
Dl

اول

۱٫۵۶۵

۱٫۳۷۵

۱٫۷۵۳

دوم

۱٫۶۵۴

۱٫۴۲۸

۱٫۶۸۶

سوم

۱٫۸۱۲

۱٫۴۶۳

۱٫۸۷۰

چهارم

۱٫۸۶۶

۱٫۵۳۴

۱٫۹۰۹

۴-۵-۳ ناهمسانی واریانس ها

یکی از موضوعات مهمی که در اقتصاد سنجی به آن برخورد می‌کنیم موضوع واریانس ناهمسانی است. واریانس ناهمسانی ‌به این معنا است که در تخمین مدل رگرسیون مقادیر جملات خطا دارای واریانس های نابرابر هستند. به منظور برآورد واریانس ناهمسانی در این تحقیق از آزمون وایت استفاده شده است. نتایج حاصل از این آزمون به صورت جدول ۴-۷ بیان می شود.

جدول(۴-۸) نتایج حاصل از ناهمسانی واریانس

مدل رگرسیونی

آماره وایت

P-value

نتیجه آزمون

اول

۲٫۴۳۳

۰٫۴۲۲

عدم وجود ناهمسانی

دوم

۱٫۸۳۹

۰٫۲۷۶

عدم وجود ناهمسانی

سوم

۲٫۱۷۶

۰٫۳۵۷

عدم وجود ناهمسانی

چهارم

۱٫۳۲۳

۰٫۴۶۵

عدم وجود ناهمسانی

نتایج حاصل از آزمون وایت در جدول (۴-۷) آورده شده است. نتایج نشان دهنده این است که آماره F مدل های اول تا سوم در سطح خطای ۰٫۰۵ معنی دار نیستند در نتیجه فرضیه صفر مبنی بر عدم وجود ناهمسانی واریانس در بین داده های مدل در سطح خطای .۰۵۰ تأیید می­ شود. به همین دلیل می توان از مدل رگرسیونی OLS استفاده نماییم.

۴-۵-۴ آزمون هم خطی متغیرهای مستقل

با توجه به جدول ۴-۸، میزان تولرانس و عامل واریانس برای تمامی متغیرهای مستقل بیشتر از ۲/۰، و عامل تورم واریانس نیز بسیار نزدیک به ۱ است (از ۵ خیلی کمتر است)، در نتیجه فرضیه عدم وجود هم‌خطی بین متغیرهای مستقل تأیید می‌شود.

(جدول ۴-۹) آزمون هم‌خطی بین متغیر‌های مستقل

هوش سازمانی به ‌عنوان یک فرایند دارای ۵ مؤلفه‌ اساسی است:

• حافظه سازمانی: بیانگر توانایی نگهداشت وقایع، موقعیت_­ها، رفتارهای موفق و ناموفق و توان جمع_­آوری آن ها در صورت نیاز.

۱۷

• • • دانش سازمانی : شامل توانایی_­های سازمانی برای درک و فهم و تفسیر است که سازمان را قادر می‌سازد بر اصول و مبانی خود متمرکز شود.

  

• • یادگیری سازمانی: توانایی استفاده و کاربرد مناسب دانش ذخیره شده در حافظه سازمانی و یادگیری بر مبنای تجربه کسب شده در گذشته .

• • ارتباطات سازمانی: حاصل تبادل داده_­ها، اطلاعات و دانش میان افراد درون و بیرون سازمان و عوامل فنی است.

• نتیجه گیری سازمانی: می_­توان آن را مشتمل بر پرهیز و اجتناب، غلبه و فائق آمدن بر مشکلات و حل مسائل دانست (آنلاند، ۱۹۹۴؛ نقل در اثر فقیهی، ۱۳۸۹).

فرایندهای مورد نیاز می_­بایست به نحو مطلوبی اجرا شوند. امروزه موانع متنوع و متعددی گریبانگیر سازمان_­ها و شرکت_­هاست و به منظور غلبه برتمامی این پیچیدگی ها نیاز به تدوین فرایند هوش سازمانی در نقشه فرایند سازمان است وظیفه این فرایند توانمندسازی سازمان جهت استفاده از تمام توان فکری و مهارت‌ها جهت نیل به چشم_­انداز و مأموریت‌ می‌باشد که از طریق شناسایی مسائل و مشکلات و بهره_­گیری از اطلاعات محیطی صورت می پذیرد فرایند هوش سازمانی ضمن استفاده صحیح از منابع مهارتی سازمان اطلاعات و پیچیدگی_­های را شناسایی و دریافت می_­کند و شامل پنج زیرفرایند به نامهای جذب، تحلیل ارزش آفرینی، دانش و ارتباط بوده که به صورت یکپارچه عمل می‌نمایند (طاهریان فرد، ۱۳۸۹، ص۱).

هوش سازمانی به عنوان نتیجه یک فرایند یا حالت، بیانگر کلیت و جامعیت قسمت_­ها و بخش_­های ساختار یافته و جهت دار اطلاعات است. هوش سازمانی که در چنین وضعیتی تولید می_­شود باید برای توانمند شدن توانایی_­های سامانه_­های اطلاعاتی حل مسائل سازمانی به شکل مناسب مورد استفاده قرار گیرد. هوش سازمانی، قابلیت یک سازمان به عنوان یک کل است. درافزایش اطلاعات، نوآوری، دانش عمومی و عمل مؤثر پایه ایجاد دانش می‌باشد (مک مستر،۱۹۹۶؛ نقل در اثر قربانی،۱۳۸۹).

• • 1. عناوینی که با هوش سازمانی دارای روابط متقابل می‌باشند

۲-۱-۴-۱- مدیریت اطلاعات یکی از تقویت کننده_­هایی است که با هوش سازمانی دارای روابط متقابل می‌باشد. ویلنسکی^[۳۱] (۱۹۶۷) معتقد است که هوش سازمانی یعنی توانایی جمع‌ آوری، پردازش، تعبیر و تفسیر و ارتباط اطلاعات مورد نیاز سازمان در فرایندهای تصمیم_­گیری است. محققان به سازمان_­ها به عنوان سیستم_­های پردازش اطلاعات می_­نگرند. رویکرد پردازش اطلاعات درک پیش_­بینی اینکه چگونه سازمان_­ها محرک را درک، تعبیر و تفسیر، ذخیره، بازیابی و اصلاح می‌کنند و اطلاعات را انتقال می_­دهند، قضاوت می_­کنند و مسائل را حل می‌کنند از مراحل مدیریت اطلاعات به اختصار می_­توان به کسب اطلاعات، تعبیر و تفسیر اطلاعات، انتشار اطلاعات، ذخیره اطلاعات، و به کارگیری و استفاده از اطلاعات اشاره نمود (ویلنسکی،۱۹۶۷؛ نقل در اثر اکبری پور بارچی و همکاران، ۱۳۸۹).

۱۸

۲-۱-۴-۲- یادگیری سازمانی جامعه درگذر دائمی و انتقال همیشگی است. به همین دلیل، امکان استفاده_­ی دائمی از دانشی ثابت در طول حیات یک فرد منتفی است و یادگیری لازمه_­ی فهم، هدایت، اداره و نفوذ در این تحولات دایمی است که شناسایی ماهیت فرایند گذر دائمی جوامع، نهادها و سازمان ها را ممکن می_­سازد (شریفی و اسلامیه، ۱۳۸۷، ص۳) .باید توجه داشت که سازمان_­های امروزی با چالش_­هایی مواجه هستند که تا حدود زیادی به یادگیری سازمانی مرتبط است که می توان به کمبود فزاینده مهارت_­ها، دو برابر شدن دانش درهر دو تا سه سال، رقابت جهانی با قدرتمند_­ترین شرکت_­ها و سازمان_­های دنیا، طراحی و بازسازی مجدد سازمان ها، پیشرفت فراگیر نوین و فناوری پیشرفته، پیچیده شدن نیاز سازمان_­ها برای انطباق با تغییر اشاره کرد. با وجود چالش_­ها_­ی پیش رو_­ی سازمان_­­ها_­ی امروز، توجه به فرایند هوش سازما_­نی برای تقو یت عملکرد و رشد بیشتر از طر یق بررسی و ارتقاء چشم_­انداز راهبردی ، سرنوشت مشترک، میل به تغییر، روحیه، اتحاد و توافق، کاربرد دانش، و فشار عملکرد که از ابعاد هوش سازمانی هستند اقدام ضروری است (جمالزاده و همکاران، ۱۳۸۸، ص۴).

۲-۱-۴-۳- مدیریت دانش، یک ابزار مدیریتی جهت دستیابی به اهداف سازمانی می_­باشد. هلال (۱۹۹۷) هوش سازمانی را توانایی یک سازمان در ایجاد و بهره_­گیری از دانش مطلوب در تطابق با شرایط محیطی می_­داند. پیاده_­سازی مدیریت دانش با در نظر گرفتن زیر‌ساخت‌های فنی_­(فناوری اطلاعات)_­و اجتماعی (فرهنگ، ساختار سازمانی وانگیزش نیروی انسانی) می_­تواند یک استراتژی موفق برای افزایش هوش سازمانی باشد . با ورود به عصر دانایی، سازمان_­ها برای به دست آوردن فرصت در محیط پویا باید به سمت بهبود هوش سازمانی حرکت کنند و با پیاده سازی مدیریت دانش به عنوان یکی از مؤلفه‌_­های آن می_­توانند ‌به این مهم دست پیدا کنند(طاهری لاری، ۱۳۸۹،ص۴ ). بولینگر و اسمیت^[۳۲]،(۲۰۰۱) معتقدند درون سازمان، هر فردی برپایه تفسیر و برداشت شخصی از اطلاعات، دانش را به اشتراک می‌گذارد. تفسیرهای گروهی و درونی‌سازی دانش به همکاری تمامی اعضای گروه بستگی دارد. علاوه بر این دانش سازمانی، ‌بر مبنای‌ پیشینه، تجارب و مهارت‌های انحصاری گردآمده خود سازمان در طول زمان شکل می‌گیرد. دانش سازمان باعث بهبود تولیدات، فرایندها، فناوری‌ها یا خدمات می‌شود و سازمان‌ها را برای رقابت و پویایی توانمند می‌سازد. لارنس پروساک^[۳۳] معتقدند شش الزام محیطی، سازمان‌ها را به سوی توجه به دانش می‌کشاند؛ نخست آن‌که جهان به سرعت در حال تغییر است، که این امر به معنای زوال سریع دانش و نیاز به خلق هرچه سریع‌تر دانش جدید می‌باشد. دانش باید آگاهانه مدیریت شود و اگر کارمندان به سرعت بیاموزند، سازمان خواهد توانست در وضعیت رقابتی به حیات خود ادامه دهد. دوم آن‌که، در تولیدات هوشمند مانند تولیدات شرکت‌های نرم‌افزاری، دانش به عنوان بخشی از تولید ارائه می‌شود. چنین اطلاعاتی اگر قرار باشد ارزش تولیدی بیابد، باید روزآمد باشد. سوم آن‌که، جهانی‌شدن موجب ایجاد نظام‌های تولیدی توزیعی می‌گردد. بر این اساس هرچه اتکای سازمان بر اطلاعات خارج از سازمان بیشتر باشد، تلاش بیشتری در جهت تأمین دسترسی‌های موردنیاز به دانش و اشاعه آن باید انجام گیرد. چهارم آن‌که، تغییر و تحول در سراسر سازمان در حال افزایش است(تاونلی^[۳۴]،۱۳۸۰؛ ترجمه خادمیان، ص ۱۰۳).

۱۹

بند دوم: غرر در شروط ضمن العقد:

در باب بررسی غرر در شروط ضمن العقد در فقه اسلامی ابتداً باید شرایط صحت شروط و مبانی آن را بررسی نماییم که به آن در ادامه به آن می پردازیم.

برخی از فقها برای شرایط صحت شروط ۴ شرط را ذکر کرده‌اند^[۲۱].

۱- عدم مخالفت با کتاب و سنت،

۲- عدم استلزام جهل به عوضین

۳- مقدور بودن

۴-عدم مخالفت با مقتضای عقد می دانند.

هم چنین فقها شروط فاسد را اینگونه احصاء نموده اند:

۱- شرط خلاف کتاب و سنت

۲- شرط مجهولی که موجب جهل به عوضین گردد.

۳- شرط خلاف مقتضای عقد

۴- شرط غیر مقدور

۵- شرطی که منفعت عقلانی نداشته باشد.

پس از آنکه شروط فاسد را به اختصار بیان نمودیم این سوال مطرح است که آیا شروط فاسد مفسد نیز هستند یا خیر؟برخی از فقها، شروط فاسد را مفسد نمی دانند و ادله های را برعدم مفسد بودن آن ها ارائه نموده اند که به آن اشاره خواهیم نمود.برخی بر این عقیده اند^[۲۲]: که دلیلی بر بطلان عقدی که شرط فاسد در آن باشد وجود ندارد. پس بیع مشروط به شرط فاسد، بیع است و ظاهر آیه _ احل الله البیع ) آن را شامل می شود.شهید ثانی به نقل از شیخ طوسی بیان می‌دارد^[۲۳]: تراضی به هر کدام از عقد و شرط مستقلاً تعلق می‌گیرد و با انتفاء یکی، دیگری باقی می ماند، ‌بنابرین‏ با از بین رفتن شرط، تراضی نسبت به عقد کماکان باقیست. پس می توان، ضمن حکم بر فساد شرط، به صحت عقد ملتزم شد.

صاحب جواهر نیز در این باب معتقد است^[۲۴]: حتی اگر مشروط و عقد به هیئت اجتماعی مطلوب باشد، باز هم با فساد شرط، عقد باطل نمی گردد. بلکه برای جلوگیری از ضرر عقد خیاری می شد. دلیل دیگر بر عدم مفسد بودن شرط فاسد، دلالت اصل است و اصل صحت عقد است، هم چنین دلیل قابل احتجاج دیگر استدلال به روایات می‌باشد.

۱- در مرسله ابن ابی براج آمده است^[۲۵]: از حضرت علی (ع) سوال شد: کسی کنیزی می خرد و و بر او شرط می شود، آن کنیز هبه و فروخته نشود و به میراث نرسد، آیا این شرط صحیح است؟ امام فرمودند: باید به شرط عمل شود، مگر ‌در مورد میراث.

۲- استدلال به روایت معروف به خبر بریره^[۲۶]: از امام صادق (ع) نقل شده است: بریره کنیزی دارای شوهر بود که عایشه وی را خرید و آزاد کرد. پیامبر (ص) فرمودند: اگر بریره بخواهد می‌تواند نزد شوهرش بماند و اگر بخواهد می‌تواند جدا شود. از طرفی اربابان قبلی بریره که او را به عایشه فروختند ولاء او بر خریدار شرط کردند. پیامبر (ص) فرمودند: ولاء برای کسی است که کنیزی را آزاد می‌کند.

وجه استدلال ‌به این روایت این امر است که با وجود شرط فاسد، پیامبر (ص) با اعطای اختیار به کنیز در خصوص بقاء زوجیت یا مفارقت از شوهرش، بر صحت بیع مذکور صحه گذاشته اند و با گفتن ” الولاء لمن اعتق ” به بطلان شرط اشاره فرمودند.

دلیل دیگری بر عدم مفسد بودن شرط فاسد، لازم آمدن دور به دلیل متوقف شدن صحت عقد بر صحت شرط است مثل بیع شرط فروش مبیع به خود بایع که به دور علامه مشهور است^[۲۷]. زیرا وجود مشروط بر وجود شرط شرط متوقف است در نتیجه بیع اول بر بیع دوم و بیع دوم بر بیع اول متوقف می‌باشد به ۲ دلیل:

۱- بیعی صورت نمی گیرد مگر اینکه فروشنده مالک باشد و در بیع به شرط فروش به بایع قبل از تحقق بیع اول مالکیتی برای شخص وجود ندارد تا به شرط عمل کند.

۲- فروش مبیع به مالک آن، معقول نیست، چون تحصیل حاصل است.

بر ادله های اقامه شده و برای صحت عقد مشروط به شرط فاسد نقدهایی مترتب است:

اولاً: صحت عقد با اصل عدم انتقال ملک از فروشنده به بایع در صورت فساد شرط معارض است.ثانیاًً هنگامی عقد موافق با ظاهر آیه ( احل الله البیع ) عقدی است که شرط فاسد در آن درج نشده باشد، زیرا ظاهر این آیات شامل عقدی می شود که در آن قصد باشد، حال اینکه در معامله مقید به شرط فاسد، قصدی وجود ندارد، چون رضایت معامله، به شرط ضمیمه می‌باشد، در حالی که شرط فاسد، فاقد اثر است و مشروط له نیز به معامله بدون شرط رضایتی ندارد، ‌بنابرین‏ به معامله بدون شرط قصدی تعلق نگرفته است.

ثالثاً: درمورد مرسله ابن براج مشهور به فساد عدم هبه و عدم بیع قائل هستند، به روایت یاد شده عمل نکرده اند^[۲۸].رابعاً درمورد دور، بنابر معنای نخست، مشروط بیع اول بر وجود بیع دوم، متوقف نیست. بلکه به التزام به بیع دوم متوقف است. به همین دلیل است که اگر خریدار ملتزم شود اما عمل به شرط نکند، بیع باطل نیست، بلکه به جهت تخلف از شرط، معامله انجام شده خیاری می شود. ‌بر اساس معنای دوم نیز، ایجاد مورد التزام در ظرف زمان خاص محال است اما احتمال تحقق در زمان دیگر وجود دارد، اغلب التزامات عقلاً اینگونه است یعنی در زمان التزام وفای به آن ممکن نیست، اما بعد از آن امکان عمل وجود دارد^[۲۹].

برخی دیگر راجع به شروط فاسد، قائل به تفصیل شده اند. برای قائلین به تفصیل ۳ دیدگاه وجود دارد:

۱- دیدگاه ابن زهره: ایشان براین عقیده اند که تنها شروط غیر مقدور، مفسدند، و شروط فاسد دیگر موجب بطلان عقد نمی شوند و برای عدم فساد عقد، به اجماع، ظاهر قرآن، دلالت اصل و خبر بریره، استدلال می کند. وجه مفسد بودن شرط غیر مقدور، این است که این شرط قابل وفاء نیست، ‌بنابرین‏ با چنین شرطی تسلیم مورد معامله همراه شرط مقدور نیست، و حال اینکه قدرت بر تسلیم از شرایط صحت عقد است.حال آنکه شیخ انصاری بر این عقیده است^[۳۰]: شرط غیر مقدور از حیث اینکه غیر مقدور است موجب تسلیم در احد العوضین نمی شود.

دیدگاه دوم نظریه منسوب به ابن منوج بحرانی است که ایشان شروط فاسد را به جز شرط فاقد نفع عقلائی، مفسد می‌داند. ‌بنابرین‏ بر طبق این نظریه شرط فاقد نفع عقلائی باطل است، اما موجب بطلان عقد نمی شود^[۳۱].

دیدگاه سوم^[۳۲]: نظریه برخی از متأخرین و معاصران است. این گروه بر این باورند که شروط باطل، مطلقاً موجب بطلان عقد نمی شوند و بین شروطی که در ارکان عقد اختلال ایجاد می‌کند و شروطی که به اصل عقد ربطی ندارد، قائل به تفصیل شده اند.

بر طبق این نظریه، شروط دسته اول در ارکان عقد یا شرایط عوضین اختلال ایجاد می‌کند، ‌بنابرین‏ بطلان عقد ‌به این اختلال مستند است نه شرط فاسد، به عبارت دیگر این گروه محل نزاع را در جایی می دانند که فساد شرط از قبیل واسطه ی در عروض باشد، ‌به این معنا که فساد اولاً و بالذات بر شرط عارض می شود و ثانیاًً و بالعرض موجب فساد عقد گردد. و شرط مفسد را به دو دسته تقسیم می کند:

۱- شرط خلاف مقتضای ذات عقد

۲- شرط مجهولی که موجب جهل به عوضین می شود.

اختصاراً شرط خلاف مقتضای ذات عقد شرطی است که از موجبات تناقض است و عدم تحقق عقد را در پی دارد. ‌به این معنا که عقد به انجام مقتضای خود امر می‌کند و شرط به عدم انجام آن، از این رو این امر سبب ایجاد تردید در تصمیم برای انجام معامله است و در نتیجه قصد انشاء سلب می شود حال آنکه قصد از ارکان عقد می‌باشد^[۳۳].

بند سوم: شرط مجهول

سود مستمر و غیرمستمر/عملیاتی و غیرعملیاتی

مدافعان مفهوم سود عملکرد جاری، اغلب ادعا می‌کنند که اجزای مستمر عملیات جاری معمولاً به عنوان اقلام عملیاتی و آن قسمت از اجزای بی‌قاعده و غیرقابل پیش‌بینی به عنوان اقلام غیرعملیاتی تعریف می‌شوند. اما این تعریف لزوماً صحیح نیست، اقلام زیادی ممکن است ماهیتا عملیاتی بوده ولی لزوماً قابل تکرار نباشند، ضرورت پرداخت مبالغ اضافه‌کاری در مقطع نیاز مبرم و تحصیل مواد خام تحت شرایط بسیار مساعد، هر دو رویداد عملیاتی هستند اما ممکن است غیرمستمر باشند، برعکس برخی رویدادها غیرعملیاتی هستند که در طبیعت تکرار شدنی هستند، سیل‌های سالیانه غیرقابل اجتناب در نواحی خطرناک، گرچه ممکن است نوعاً، در هزینه های غیرعملیاتی تاثیر بگذارند لکن آن ها در طبیعت تکرار شدنی هستند(حقیقت،۱۳۹۰).

یک رقم سود خالص بر مبنای رویدادهای مستمر معمولا برای سرمایه‌گذاران در پیش‌بینی سود آتی و جریان سود سهام سودمندتر است، ‌بنابرین‏ رویدادهای غیرعملیاتی مستمر درست به همان اندازه رویدادهای عملیاتی مستمر دارای اهمیت هستند.

فرق گذاشتن بین عملیاتی و غیرعملیاتی بیشتر برای اندازه‌گیری کارایی مدیریت سودمند است، این عقیده از این فرض ناشی می‌شود که علی القاعده رویدادهای عملیاتی قابل کنترل‌تر هستند تا رویدادهای غیرعملیاتی (همان ماخذ).

اهمیت سود سهام پیش ­بینی شده

اهمیت سود پیش ­بینی شده، به میزان انحرافی که با مقدار واقعی آن دارد بستگی دارد. هر چه میزان این انحراف کمتر باشد، پیش ­بینی از دقت بیشتری برخوردار است. تحقیقات نشان می­دهد بازار برای برآورده شدن انتظارات ارزش قابل ملاحظه­ای قائل است و نسبت به بر آورده نشدن آن نیز واکنش نشان می­دهد(صدری،۱۳۹۰)

زمانی که سود هر سهم فراتر از انتظارات رود، بازار نسبت به آن دید خوش‌بینانه­ای دارد و آن را خبر خوب تلقی می­ کند. زمانی که سود هر سهم پایین­تر از پیش ­بینی آن­ها باشد، اعتبار شرکت در برآوردن انتظارات کم می­ شود .

سهام‌داران جهت اتخاذ تصمیمات صحیح و مناسب، نیازمند اطلاعاتی سودمند هستند. در میان اطلاعات موجود، اطلاعات مربوط به سود هر سهم و سود سهام پیش ­بینی شده مقیاسی است که از نظر بسیاری از استفاده کنندگان با اهمیت و مربوط تلقی می­ شود و آن­ها در تصمیمات خود از آن استفاده می‌کنند. پیش ­بینی سود هر سهم نقش مهمی در ارزیابی شرکت­ها دارد. افراد به وسیله آن مقیاسی برای ارزیابی عملکرد شرکت ایجاد ‌می‌کنند. در حقیقت، اطلاعات مربوط به پیش ­بینی سود سهام شکل دهنده انتظارات بازار است (بسیاری از مطالعات نشان داده ­اند در مؤسساتی که عملکرد ضعیفی دارند خطاهای وسیع­تری در سود پیش ­بینی شده آن­ها مشاهده می­ شود. آن­ها به احتمال زیاد در برآوردن سود پیش ­بینی شده خود با مشکل مواجه می­شوند.

اکثر شرکت­های سهامی سود سهام سالیانه را با دوراندیشی و محتاطانه پیش ­بینی ‌می‌کنند تا در صورت عدم توان تحقق مبلغ اعلام شده باعث ایجاد طرز فکر منفی در سهام‌داران نشوند. عدم تحقق سود پیش ­بینی شده به معنی ناتوانی شرکت در پوشش سود سهام پیش ­بینی شده است. (صدری،۱۳۹۰)

نوسانات سود

هدف حسابداری فراهم آوردن اطلاعات مالی برای استفاده کنندگان، در جهت کمک به بهبود فرایند تصمیم‌گیری می‌باشد، در حالی که هدف از انجام تحقیقات و مطالعات حسابداری ارزیابی مفید بودن اطلاعات برای سرمایه‌گذاران و سایر استفاده‌ کنندگان می‌باشد. صورت‌های مالی منابع بسیار مهمی از اطلاعاتی می‌باشند که سرمایه‌گذاران در تصمیم‌گیری‌های مربوط به سرمایه‌گذاری به آن نیاز دارند. محتوای اطلاعاتی سود حسابداری یکی از موضوعات جالب در زمینه تحقیقات حسابداری می‌باشد، که در زمان بال و بروان که اولین تحقیق را در این زمینه انجام داده‌اند، تاکنون مورد توجه محققین زیادی قرار گرفته است. محققین مختلف با رویکردهای مختلفی محتوای اطلاعاتی سود حسابداری را مورد بررسی و آزمون قرار داده‌اند. بیشتر محققان بر این مسئله توافق ‌داشته‌اند که سود حسابداری دارای محتوای اطلاعاتی می‌باشد(صدری،۱۳۹۰)

محتوای اطلاعاتی و نوسانات سود

محتوای اطلاعاتی اقلام حسابداری در رابطه با پیش‌بینی برخی عوامل از جمله بازده و سود سهام می‌باشد. منظور از محتوای اطلاعاتی اقلام حسابداری در رابطه با پیش‌بینی برخی عوامل از جمله بازده و سود سهام می‌باشند. منظور از محتوای اطلاعاتی یک معیار حسابداری، میزان استفاده و فایده آن در فرایند تصمیم‌گیری فعالان بازار سرمایه می‌باشد. تحقیقاتی که تاکنون در زمینه بررسی محتوای اطلاعاتی سود بیشتر به محتوای اطلاعاتی ارقام سود توجه کرده‌اند. کمتر به همواری و میزان نوسانات این رقم و به تبع آن تاثیر هموار بودن سود بر محتوای اطلاعاتی رقم سود توجه کرده‌اند. جایز من(۲۰۰۸) اعتقاد دارد سودهایی که هموارتر یا پرنوسان‌تر از جریان‌های نقدی می‌باشد، اطلاعات مناسب یا تحریف شده برای استفاده‌ کنندگان فراهم می‌آورد. ‌بنابرین‏ بهتر ‌به این نکته توجه شود که مقررات حسابداری از قبیل الزام تطابق درآمد و هزینه ها، برای هموارکردن نوسانات جریان‌های نقدی و ارائه یک جریان سود هموار طراحی شده است. سودهایی که نسبت به جریان‌های نقدی هموارتر یا پرنوسان‌تر می‌باشد ممکن است به کاربرد عادی مقررات و میثاق‌های حسابداری یا انتخاب اختیاری توسط مدیریت مربوط باشد(صدری،۱۳۹۰)

نوسان‌پذیری سود و قابلیت پیش‌بینی سود

نوسان‌پذیری سود یکی از متغیرهای سری زمانیِ کیفیت سود است. نوسان بیشتر با ریسک بالاتر همراه است و معلول عوامل متعددی است. هر چند عوامل مختلفی ممکن است بر نوسانات سود تاثیرگذار باشند؛ اما دو دلیل اصلی نوسانات سود که مبتنی بر پژوهش‌های، انجام شده می‌باشد؛ عبارت‌اند از : عوامل اقتصادی و نحوه عمل حسابداری شرکت‌ها در محیط اقتصادی فعالیت می‌کنند. اگر محیط اقتصادی را به مثابه دریا و شرکت را مانند کشتی فرض نمائیم؛ کشتی‌ها در اثر تلاطم دریا به چالش و تلاطم در می‌آیند. لذا می‌توان بیان کرد که شوک‌های اقتصادی و امثالهم، که به صورت خارج از کنترل شرکت‌ها می‌باشند؛ عملکرد واحد تجاری را تحت تأثیر قرار می‌دهد. هر چند وجود رابطه فوق بر همگان پوشیده نیست؛ ولی پژوهش‌های اندکی به بررسی ارتباط آن‌ ها پرداخته‌اند. عوامل حسابداری که عمدتاًً در خصوص شیوه و نحوه شناسایی درآمدها و هزینه ها و به تبع سود واحد اقتصادی است؛ می‌تواند بر این ساز و کار تاثیرگذار باشد. ناگفته پیدا است که عواملی چون “اصل مقابله هزینه ها با درآمدها ” و مشکلات پیرامون “تخصیص هزینه ها به دوره های مالی”، ” شناسایی درآمدها”، ” محافظه کاری حسابداری ” و موارد مشابه، مهم‌ترین عواملی هستند که می‌توانند در محاسبه سود و رابطه بین سودهای گذشته و آینده تاثیرگذار باشند و رابطه بین آن‌ ها را دچار نوسان سازند. ( دیچو و تانگ،۲۰۱۱).

مسئولیت کیفری مسئولیتی است که مرتکب عمل مجرمانه، علاوه بر علم واطلاع باید دارای اراده وسوء نیت یا قصد مجرمانه بوده و رابطه علیت بین عمل ارتکابی و نتیجه حاصل از جرم وجود داشته باشد تا بتوان عمل انجام شده را به مرتکب منتسب نمود.

« از نظر حقوق جزا برای تحقق جرم، وجود سوء نیت یا قصد مجرمانه و یا تقصیر جزایی از ناحیه مرتکب جرم، برای اثبات مسئولیت کیفری در کلیه جرائم اعم از عمدی و غیر عمدی الزامی است.»^[۳] از دید اکثر حقوق ‌دانان ایران« مسئولیت جزایی پل ارتباطی بین جرم و مجازات است و مجرم با عبور از این پل به ‌عنوان مسئول شناخته می شود و قابل مجازات خواهد بود.» در حقیقت عامل یک عمل مجرمانه زمانی قابل مجازات خواهد بود که دارای مسئولیت کیفری باشد یعنی جرم را از روی آگاهی و با اراده آزاد انجام داده باشد به طوری که بتوانیم جرم را به حساب او بگذاریم.^[۴]

بند دوم:ارکان مسئوولیت کیفری

برای اینکه بتوان برای اشخاص مسئوولیت کیفری تصور نمود در مرحله نخست باید جرمی با تمام عناصر خود واقع گردد و آنگاه بحث در این مورد، صورت می‌گیرد که آیا جرم ارتکاب یافته قابل انتساب به مرتکب می‌باشد یا خیر؟

در صورت انتساب گام بعد تعیین میزان مسئوولیت کیفری و تعیین مجازات خواهد بود لکن در مرحله انتساب جرم به مرتکب، موضوعاتی که مورد بررسی قرار می‌گیرد، انتساب از حیث مادی و انتساب از حیث معنوی است که برای بنیان مسئوولیت کیفری هر دو بعد آن مورد نیاز می‌باشد به منظور تفهیم بحث به شرح این دو مقوله پرداخته می شود:^[۵]

۱) انتساب مادی:

منظور از انتساب مادی آن است که بتوان مرتکب جرم را به نحوی از انحاء به عنوان مباشر یا شریک یا معاون در تحقق جرم و نتیجه آن دخالت داد و مورد تعقیب قرار داد.

۲) انتساب معنوی:

انتساب مادی جرم به مرتکب،برای تحقق مسئولیت کیفری کفایت نمی کند ‌و نیازمند انتساب معنوی جرم به مرتکب می‌باشد بدین معنا که مرتکب باید در گام نخست اراده و اختیار در انجام عمل مجرمانه داشته و تحقق نتیجه جرم را قصد کرده باشد و درگام بعد اهلیت که شامل تمیز و اختیار می‌باشد، نیز در مرتکب جرم وجود داشته باشد. اراده، توانایی شخص در انجام یا عدم انجام امر معین و مشخص می‌باشد و اشخاص اختیار دارند که در انجام امور آزادانه عمل نموده و عواملی چون اجبار و اکراه، اراده و اختیار را از آنان سلب نکرده باشد.

گفتار دوم:مسئولیت کیفری و مسئولیت اخلاقی

مسئولیت اخلاقی مسئولیتی انسانی است که ناظر به آینده یا گذشته می‌باشد و درعین حال، غیر از مسئولیت به معنای حقوقی، اجتماعی، علی و… است. این تعریف، کلی است و تنها بیان می­ کند مسئولیت اخلاقی غیر از مسئولیت‌های دیگر است، اما ملاک اخلاقی بودن را به درستی مشخص نمی­کند، ‌بنابرین‏ نیازمند تبیین بیشتر معنای مسئولیت اخلاقی هستیم.

برخی مسئولیت اخلاقی را به معنای قابلیت مدح و ذم اجتماعی دانسته اند.^[۶] و برخی آن را به معنای توانایی و قابلیت توضیح و تفسیر یک رفتار یا یک صفت آورده­اند.^[۷] در مواردی نیز مسئولیت را به معنای «در معرض مجازات بودن» یا «مسئولیت در برابر خداوند که نتیجه آن مجازات و کیفر اخروی است» آورده­اند.^[۸] برخی نیز آن را به معنای اقرار شخص به افعال صادره از خویش و آمادگی برای تحمل نتایج آن تعریف کرده ­اند.

تعاریف فوق غالباً به لوازم و پیامد‌های مسئولیت اخلاقی نظر داشته اند تا به حقیقت مسئولیت اخلاقی. برای تعریف مسئولیت اخلاقی باید به وظیفه اخلاقی توجه کرد. چنان که مسئولیت در هر حوزه­ای مبتنی بر وظایف است و این وظیفه است که مسئولیت را با خود ‌می‌آورد در اخلاق نیز مسئولیت با وظایف اخلاقی مرتبط است. یعنی مسئولیت به معنای مورد بازخواست قرار دادن شخص در موارد وظایف اخلاقی. شخص در مقابل وظایف اخلاقی که بر عهده اوست مواجه با سوال و باز خواست است، اگر وظایف خود را به درستی انجام دهد مستحق مدح است و گرنه مستوجب مذمت. هویدا است که مستوجب مدح و ذم بودن از پیامدهای مسئول بودن اوست. نتیجه آن که مسئولیت در جایی معقول است که «مسئول» نسبت به امر مورد سئوال، وظیفه و تکلیفی داشته باشد. به همین جهت است که گفته می­ شود، مفهوم مسئولیت در قبال انجام یا ترک وظیفه مطرح می­گردد.^[۹]

بند اول:شرایط مسئولیت اخلاقی

این که شرط لازم و کافی برای مسئولیت اخلاقی چیست مسئله­ای است که از دیر باز فیلسوفان را به خود مشغول ‌کرده‌است. آن چه که به عنوان شروط مسئولیت اخلاقی آمده است را ‌می‌توان در سه مورد بیان کرد:

ا) اختیار و آزادی

اختیار در اینجا در مقابل جبر قرار دارد، ‌به این معنا که انسان، در انجام عمل خود تحت فشار عامل بیرونی نیست. این معنا از اختیار غیر از «اختیار در مقابل اضطرار» و «اختیار در مقابل اکراه» است، بلکه معنایی عام است که می ­تواند شامل این دو معنا نیز باشد.^[۱۰] دارا بودن اختیار ‌به این معنا محل مناقشاتی بوده و برخی با اذعان ‌به این که چنین شرطی برای مسئولیت اخلاقی لازم است وجودش را منکر ‌شده‌اند و در نتیجه مسئولیت اخلاقی را انکار کرده ­اند. آنان برای انکار این حقیقت به استدلال‌های متفاوتی دست زده اند که در قالب عناوینی مانند جبر فلسفی، جبر کلامی، جبر زیستی، جبر اجتماعی قابل ارائه­اند.

۲)قدرت یا امکان تحصیل آن

تکلیف اخلاقی منوط به قدرت است و تکلیف خارج از قدرت قبیح است، مسئولیت اخلاقی نیز که با وظیفه اخلاقی برابر می­نشیند مشروط به قدرت خواهد بود. ‌بنابرین‏ اگر کسی را علی‌رغم ناتوانیش به عملی تکلیف کنیم نه چنین تکلیفی جایز است و نه او مسئولیتی در قبال این تکلیف دارد. امکان تحصیل قدرت هنگام یا قبل از عمل نیز برای تحقق مسئولیت اخلاقی کفایت می­ کند. برای مثال انسان نه تنها وظیفه دارد از وطن خویش دفاع کند همچنین تهیه ابزار دفاع نیز برای قدرت دفاعی براو لازم است و در برابر آن مسئولیت دارد^[۱۱]

۳)آگاهی یا امکان تحصیل آن

مسئولیت اخلاقی مشروط به آگاهی یا دست کم امکان تحصیل آگاهی از وظیفه اخلاقی است. قید امکان تحصیل از سویی کسانی را که از سلامت ذهنی برخوردار نیستند از مسئولیت اخلاقی معاف می­ کند و از سویی دیگر کسانی را که با اهمال کاری و غفلت ورزی خود را از آگاهی محروم ساخته­اند مشمول مسئولیت اخلاقی می­ کند.

بند دوم: قلمرو مسئولیت اخلاقی