• • پرسشنامه های مربوط به بیماری خاص مثل سرطان .

• • پرسشنامه های مربوط به درد.

• پرسشنامه های مربوط ‌گروه‌های خاص مانند کودکان و سالمندان(نظر زاده،۱۳۸۸به نقل از فلچر،۱۹۹۲).

۱-۲-۲) تاب آوری

انسان‌ها از یک طرف بر این باورند که می‌توانند، یاد بگیرند که تغییر کنند و هر آنچه که با آن مواجه می‌شوند تحت نفوذ خود در آورند و از طرف دیگر اعتقاد دارند باید خود را به سطحی برتر و بالاتر ارتقاء دهند. به دیگر بیان همواره در صدد آن هستند که با تطبیق دادن خود با تغییرات سریع جامعه و فشارهای روانی مرتبط با آن، در سطوح اداری، سازمانی، شغلی و اقتصادی پیشرفت چشمگیری داشته باشند اما در جامعه امروزی به علت استرس های زیادی که در زمینه‌های متعدد شغلی، اقتصادی، خانوادگی و اجتماعی وجود دارد، تطبیق دادن خود با این استرس های مورد انتظار، بسیار مشکل می‌باشد و اگر انسان‌ها توانایی تاب آوری و مقاومت را نداشته باشند، تغییرات شدید امروزی چه بسا می‌تواند ویرانگر باشد. ‌بنابرین‏ در شرایط استرس زای امروزی، تاب آوری برای مقاله با استرس های موجود، بسیار جدی تر از گذشته مطرح می‌باشد. (مدی و خوش آبا^۱، ۲۰۰۵)

آنچه امروزه تاب آوری انسان‌ها را در شرایط مختلف به خود می طلبد از یک طرف وجود تفاوت‌های فردی انسان‌ها در عقاید، سلایق، ارزش‌ها، انتظارات، رجحانها و نیازهای مختلف آن ها می‌باشد و از طرف دیگر به علت تغییر سریع در فناوری و ارتباطات می‌باشد. پیشرفت سریع فناوری و ارتباطات در قرن کنونی گر چه باعث به روز شدن اطلاعات و انجام دادن کارها به طور سریع شده است ، اما منجر به نیازهای غیر منتظره و بالطبع استرس جدید گشته است. به همین جهت قرن کنونی را قرن اضطراب آشفتگی و بیقراری می دانند و جالب تر آنکه هر چه زمان می گذرد پیشرفت‌های محسوس فناوری، زندگی افراد را مضطرب تر و غیر قابل پیش‌بینی تر می‌سازد. لذا جهت دستیابی به زندگی لذت بخش، بدون اینکه اضطراب های بیمار گونه ای بر پیکر آن سایه افکنده باشد وجود تاب آوری و مقاومت جدی می‌باشد (بونی^۲ ،۲۰۰۴). به عبارت دیگر هر چه شرایط زمانی و مکانی، خانوادگی، شغلی، اقتصادی بخرانی تر و متلاطم تر می شود، ضرورت تاب آوری بیشتر احساس می شود (ماستن، ۲۰۰۷) .

۲-۲-۲)تاریخچه تاب آوری:

از سال ۱۹۷۰ به بعد پژوهش‌های علمی اجتماعی فراوانی در زمینه فشار روانی و خطرات ناشی از آن انجام گرفته است. اهمیت مدیریت استرس و کاهش فشار روانی باعث گسترش این پژوهش‌ها شد.

^.

^{۱٫ Maddi & Khoshaba.}

^{۲٫ Bonnie}

از آن جایی که تغییرات استرس زا می‌تواند هم تاثیرات مثبت و هم تاثیرات منفی داشته باشد، مفاهیم زیادی در رابطه با استرس و چگونگی کنترل و کاهش آن مطرح شده است. یکی از این مفاهیم تاب آوری می‌باشد (مدی و خوش آبا، ۲۰۰۵).

در واقع امی ورنر^۱ یکی از نخستین کسانی است که واژه تاب آوری را در سال ۱۹۷۰ به کار برد. ورنر گروهی از کودکان شهر کاوای هاوایی را مورد مطالعه قرار داد. کاوای هاوای از جمله مناطق فقیر نشین است که بسیاری از کودکان در این منطقه با والدینی زندگی می‌کنند که از نظر روحی بیمار و یا الکلی بودند و یا از کار اخراج شده بودند. ورنر با مطالعه ای که بر روی کودکان این نوع والدین داشت، دریافت دو سوم آن ها رفتارهای مخدر مانند سوء مصرف الکل، مواد و رفتارهای ضد اجتماعی را در دوران نوجوانی نشان دادند و میزان تاب آوری آن ها در مقایسه با یک سوم کودکانی که در نوجوانی رفتارهای ضد اجتماعی نداشتند، بسیار پایین تر بوده است. ورنر در این تحقیق متوجه شد، کودکانی که میزان تاب آوری آن ها بالا بوده است در نوجوانی دارای صفات و ویژگی هایی بودند که باعث تمایز آن ها از نوجوانی می گشت که تاب آوری پایینی داشتند( ورنر،۱۹۹۵) .

بعد از تحقیق ورنر درباره تاب آوری، واژه تاب آوری به عنوان یک موضوع مهم نظری، موضوع تحقیق بسیاری از محققان گردید. به طوری که ماستن، بست،( گارمزی۱۹۹۰) تاب آوری کودکانی که مادران اسکیزوفرن داشتند را در مقایسه با کودکانی که مادران سالم داشتند، مورد مطالعه قرار دادند.

^{۱٫ Werner}

نتایج تحقیق نشان داد، کودکانی که مادران سالم داشتند در مقایسه با کودکانی که مادران اسکیزوفرن داشتند نه تنها میزان تاب آوری آن ها بالا بوده است بلکه از اعتماد به نفس و پیشرفت تحصیلی بالاتری برخوردار بودند. بعدها محققان تاثیر بدرفتاری والدین با کودکان، تاثیر حوادث و وقایع فاجعه انگیز زندگی بر افراد و فقر جامعه بر روی تاب آوری افراد را مورد بررسی و سنجش قرار دادند (راتر^۱، ۱۹۹۹).

بونی (۲۰۰۴) با تحقیقاتی که بر روی کودکان داشت، دریافت کودکانی که والدین آن ها مبتلا به بیماری‌های روانی، الکلیسم و بزهکاری بودند و یا کودکانی که کودکانی که برای مدت طولانی در معرض تاثیرات منفی جنگ بودند و شرایط استرس زایی را تجربه نمودند، در مقایسه با کودکانی که واجد شرایط فوق نبودند، نه تنها میزان تاب آوری آن ها پایین بوده است بلکه این نوع کودکان فاقد حس مچثبتی از خود بودند، روابط اجتماعی بالایی از خود نشان ندادند، رفتارهای دوستانه و عاطفی در مناسبات از خود نشان ندادند، تجلیات عاطفی و هیجانی آن ها کمتر بوده است، به کار و محیط کار خود علاقمندی کمتری نشان دادند و خلاصه اینکه حس برتری کمتری داشتند.

بعد از انجام چنین تحقیقاتی بود که ‌به‌تدریج‌ تحقیقات اساسی تر و جدی تری بر روی تاب آوری انجام شده است. تحقیقات اولیه بیشتر درباره اینکه تاب آوری چیست و چه تاثیراتی بر رفتار افراد دارد، بوده است. اما تحقیقات اولیه بیشتر درباره اینکه تاب آوری چیست و چه تاثیراتی بر رفتار افراد دارد، بوده است. اما تحقیقات بعدی در جهت تغییر تاب آوری، آموزش تاب آوری و اینکه نمایندگان اجتماعی افراد مانند خانواده، مدرسه و محیط کار چه تاثیر مثبت و منفی می‌تواند بر روی تاب آوری داشته باشد، انجام شده است.

^{۱٫ Rutter}

۳-۲-۲)تعریف تاب آوری:

تاب آوری در روانشناسی عبارت است از استعداد و ظرفیت مثبت افراد جهت غلبه بر استرس، حوادث و فجایع، همچنین این واژه برای مقاومت و تحمل پذیری افراد در برابر وقایع منفی آینده نیز به کار می رود( دیوید سون، ۲۰۰۰). تاب آوری ظرفیت بر گذشتن از دشواری پایدار سر سختانه و ترمیم خویشتن است این ظرفیت انسان می‌تواند باعث شود تا او پیروزمندانه از رویدادهای ناگوار بگذرد و علی‌رغم قرار گرفتن در معرض تنش های شدید، شایستگی اجتماعی، تحصیلی و شغلی او ارتقاء یابد و بر اساس خود اصلاح گری فکری و عملی انسان در روند آزمون و خطای زندگی شکل می‌گیرد (مدی و خوشابا، ۲۰۰۵).

فرایند مقابله و سازگاری موفقیت آمیز با شرایط چالش برانگیز و تهدید کننده زندگی که این فرایند نه تنها شامل شکست ناپذیری افراد در برابر حالت‌های اضطرابی می‌باشد بلکه موجب می‌گردد افرادی با قوای روانی و ذهنی بیشتری در مقابل شرایط استرس آفرین مقاومت کنند.

همان طور که ملاحظه می شود غالب مصادیق قانونی ایراد خسارت به محیط زیست از مواردی هستند که در نتیجه یک فعل غیرمشروع به معنای غیرقانونی رخ می‌دهند.

مسلماً در بخش قوانین زیست محیطی خلاء وجود دارد و مقام معظم رهبری اخیراً در صحبت های خود به لزوم جرم انگاری تخریب محیط زیست اشاره فرموده اند. البته جرم انگاری در قوانین قبلی پیش‌بینی شده، لیکن امروزه یا میزان جریمه ها پایین است یا امروزه موضوعات و مصادیق جدیدی مثل کوه خواری پدید آمده است. در بحث کیفری ۳ عنصر روانی، مادی و قانونی فراهم است. لیکن مقصود ما از مسئولیت بیشتر مسئولیت حقوقی است و بحث از ‌مسئولیت کیفری در این خصوص مجال تازه ای می‌خواهد. مقام رهبری هم فرموده اند مردم و دولت هردو باید مسئولیت پذیر باشند نسبت به محیط زیست. امروزه گستره وسیع آسیب های زیست محیطی این الزام را به وجود می آورد که مبنای مسئولیت مطلق را نسبت به آسیب های زیست محیطی در قانون بیاوریم. در حالی که اکنون مبنای پذیرفته شده در قانون مسئولیت با تقصیر است که موجب بی نتیجه ماندن پرونده های زیست محیطی مطروحه در دادگستری گردیده است. به عنوان مثال اگر راننده ای در یک تصادف رانندی موجب قطع پندید درخت شد، نباید اثبات تقصیر را شرط مسئولیت جبران خسارت قرار دهیم. چرا که در این صورت طیف بسیار وسیعی از آسیب های وارده به محیط زیست از گردونه جبران خارج می شود. مسئله مسئولیت محیط زیست جنبه حاکمیتی و مردمی دارد. دولت باید از طریق جهاد کشاورزی محیط زیست را طوری حفاظت کند که افراد نتوانند آن را به ملکیت خود درآورند. چرا که به نظر حضرت امام بعد از انقلاب دولت بایستی مسئله ی انفال را مدیریت کند و اجازه تصرف به افراد را ندهد.^[۱۲۷] مقام معظم رهبری از بخش خسارت فراتر رفته و جرم انگاری ایراد خسارت به محیط زیست را الزامی دانسته اند. مانند اینکه راننده متخلف علاوه بر جبران خسارت ناشی از تصادف، جریمه نیز خواهد شد. در فرمایشات مقام معظم رهبری اشاره شد که تمامی پروژه هایی که قرار است انجام شود باید یک پیوست محیط زیستی وجود داشته باشد و از قبل بررسی شود تا به محیط طبیعت در نتیجه آن پروژه ضرری وارد نشود.

ب) فعل زیان بار زیست محیطی در حقوق بین الملل

اقداماتی که دولت ها در قلمرو خود انجام می‌دهند گاهاً از نظر زیست محیطی دارای آثار فرامرزی بوده و موجب مسئولیت بین‌المللی دولت ها می‌گردد. به علاوه برخی از اعمال دولت‌ها در خارج از قلمرو خود نیز دارای آثار زیست محیطی بین‌المللی خواهند بود. برخی از این اعمال در قلمرو اعمال ممنوعه هستند و برخی دیگر نیط اعمال منع نشده ای هستند که دارای آثار زیست محیطی می‌باشند که با توافق دولت ها طی کنوانسیون های بین‌المللی موجد مسئولیت برای مرتکبین خواهند بود. به عنوان نمونه توسل به جنگ افزارهای بیولوژیکی که موجب از بین رفتن گیاهان و غلات و از بین رفتن خاک می شود و نهایتاًً منجر به بروز قحطی و مشکلات زیست محیطی دیگیری می شود در پروتکل ۱۹۲۵ ژنو منع گردیده است. همچنین در پروتکل الحاقی به پروتکل ژنو حمله به مواد غذایی و مناطق کشاورزی، غلات، چهارپایان، تأسیسات آب آشامیدنی و تأسیسات آبیاری درختان چنانچه برای تغذیه جمعیت غیرنظامی به کار می رود، منع گردیده است.

تجارت و دادوستد گونه های جانوری و گیاه در معرض خطر انقراض نیز فعل زیان بار به محیط زیست تلقی گردیده و قابل مجازات دانسته شده است. همچنین خسارت ناشی از عرضه و آزادسازی موجودات اصلاح شده ژنتیکی در بازار در زمره فعالیت های خطرناک در دستورالعمل ۲۰۰۴ اتحادیه اروپایی مورد توجه قرار گرفته است. در کنوانسیون حقوق دریاها مصوب ۱۹۸۲ نیز در فعالیت هایی از قبیل حفاری، لایروبی، ریختن زباله که خطر بروز خسارت زیست محیطی وجود دارد، به لزوم حفاظت از محیط زیست دریایی توجه ویژه ای شده است.

رشد بی رویه و روزافزون جمعیت جهانی از طرف دیگر موجب هجوم آوردن بشر به سوی منابع طبیعی دست نخورده محیط زیست و منابع طبیعی تجدیدناپذیر انرژی و قطع درختان بیشتر و استفاده بیش از حد از شیلات و موجودات دریایی که منابع مشترک کل مردم جهان به حساب می‌آیند مسلماًً از مصادیق افعال زیان بار به محیط زیست جهانی هستند.

به علاوه افزایش گازهای گلخانه ای و آسیب دیدن لایه ازن و گرم شدن کره زمین نیز مسائل جدیدی نیستند. این آسیب های زیست محیطی در نتیجه استفاده بی رویه از سوخت های فسیلی پس از انقلاب صنعتی هستند.^[۱۲۸]

مونواکسید کربن حاصل از دود خودروها به راحتی با هموگلبین خون ترکیب شده و آسیب جدی می زند. سالانه ۶٫۵ میلیون تن فضولات وارد آب دریا می شود . به گزارش یونیپ که ۷۰% مواد پلاستیکی هستند که دوره جذب آن ها حداقل ۵۰ سال است. این خسارت تدریجی باید حساب شود. باید دیوان بین‌المللی تشکیل شود که از زمین واحدی که وجود دارد محافظت کند و برای کشورها در تولید آلاینده ها محدودیت ایجاد کند.^[۱۲۹]

موارد فوق الذکر اعمالی هستند که فی نفسه ماهیت آن ها مخرب محیط زیست بوده و ممنوعه به شمار می‌آیند. لیکن در حقوق بین الملل، دولت ها گاهی در نتیجه ارتکاب اعمال مجاز نیز واجد مسئولیت حقوقی می‌گردند. مسئولیت ناشی از اعمال منع نشده موجب می شود راه برای جبران خسارات وارده به محیط زیست هموارتر گردد. چرا که در خسارات ناشی از اعمال ممنوعه توسط دولت ها، پرداخت غرامت به نوعی اقرار به ارتکاب فعل ممنوع بوده که بس ناخوشایند است و با مقاومت دولت ها مواجه می‌گردد. لیکن در مسئولیت ناشی از اعمال مجاز، پذیرش پرداخت غرامت و یا سایر شیوه های جبران خسارت وارده به محیط زیست، مستلزم پذیرش ارتکاب فعل خلاف و ممنوع نبوده، از این روی مخالفت و مقاومت کمتری از جانب دولت عامل ورود زیان مواجه می‌گردد.^[۱۳۰]

گفتار سوم: رابطه سببیت میان فعل زیان بار و خسارت وارده به محیط زیست

الف)رابطه سببیت میان فعل زیان بار و خسارت وارده به محیط زیست در حقوق ایران

در طرح یک دعوی مسئولیت مدنی علیه دولت صرف ارتکاب یک فعل و ایجاد خسارت زیست محیطی کفایت نمی کند. بلکه مدعی می بایست وجود رابطه سببیت میان فعل زیان بار و بروز خسارت زیست محیطی را به اثبات برساند. البته این قاعده کلی در نظام مسئولیت مدنی ایران است که بر مسئولیت دولت نسبت به خسارات وارده به محیط زیست نیز جاری می‌گردد. در این بخش از صحبت، مقصود از سبب، امری است که اگر انجام نمی شد خسارت زیست محیطی نیز به وجود نمی آمد ولیکن انجام آن نیز ملازمه با تحقق خسارت زیست محیطی دارد. یعنی سبب و ضرر زیست محیطی در بعد ایجابی و سلبی با یکدیگر ملازمه دارند. البته حتی در صورت وجود رابطه سببیت در صورت وجود عوامل رافع مسئولیت، قانون گذار از مسئولیت عامل زیان چشم پوشی می کند. وقوع قوه قاهره، اضطرار، احسان، دفاع مشروع، تحذیر، اذن، اکراه از مواردی هستند که خوانده دعوا می‌تواند در صورت وجود رابطه سببیت با استناد به آن ها سعی در ارائه دفاعی در قبال دعوی مطروحه نماید.

کافری و تامپسون^[۱۱۰]۱۱ (۲۰۰۴)، در پژوهش خود ‌به این نتیجه رسیده ­اند که زنان تمایل دارند در ارزیابی خود از تصویر بدنی لاغرتر و از لحاظ چهره و صورت ارزشیابی بیشتری کسب کنند. در حالی که مردان نگرانی قابل ملاحظه­ای را از بابت کم وزنی تجربه نمی­کنند. اما این یافته­ ها نشان می­دهد در هر دو جنس زنان و مردان دغدغه­ های تصویر بدنی وجود دارد.

مکایی و ریکاردلی^[۱۱۱]۱ (۲۰۰۴) در پژوهش­های خود دریافته­اند افرادی که شاخص حجم توده بالایی دارند از تصویر بدنی خود ناراضی هستند و و بین شاخص حجم بدنی، تصویر بدنی و خودپنداره رابطه وجود دارد.

نتایج تحقیق طولی سه ساله کاتارین و تامپسون^[۱۱۲]۲ (۲۰۰۰)، نشان داد که خاطرات تمسخر آمیز تصویر بدنی در گذشته خودپنداره منفی و نارضایتی از تصویر بدنی از تقویت می­ کند و نظریات فرهنگی اجتماعی نیز حاکی از تأثیرات گسترده حمایت­های اجتماعی و فرهنگی بر شکل­ گیری تصویر بدنی است و به نظر می­رسد این تأثیر در جوامع غربی بیشتر است. (لیندمن^[۱۱۳]۳، ۲۰۰۲)

فردریک، لور، پپائو و لیتیتا ^[۱۱۴]۴ (۲۰۰۷)، در یک بررسی مسائل مربوط به جراحی زیبایی و تصویر بدنی و نگرش­های مردان و زنان در طول عمر، ‌به این نتیجه رسیدند، افرادی که به جراحی زیبایی علاقمند بودند تصویر بدنی ضعیف­تری نسبت به کسانی داشتند که علاقه­ای به جراحی زیبایی نداشتند و به خصوص افراد سنگین وزن و با شاخص حجم بدنی بالا علاقه ­مندی بیشتری به جراحی زیبایی لیپوساکشن نشان می­دادند و تصویر بدنی ضعیف­تری نسبت به افراد دیگر داشتند.

یافته ­های سارور، وادن، پرتشوک و ویتاکر^[۱۱۵]۵ (۱۹۹۸)، در مقایسه نارضایتی از تصویر بدنی و اختلالات مربوط به بدشکلی بدنی در افرادی که جراحی زیبایی انجام داده ­اند نسبت به قبل از عمل جراحی زیبایی، نشان داد که بین تصویر بدنی، شاخص حجم بدنی و خودپنداره جسمی با علاقمندی به جراحی زیبایی رابطه وجود دارد و افراد دارای شاخص حجم بدنی بالا تصویر بدنی ضعیفی از خود دارند.

یافته ­های ویتاکر^[۱۱۶]۶ (۲۰۰۵)، در بررسی میزان افسردگی، اضطراب تصویر بدنی افرادی که جراحی زیبایی انجام داده بودند نسبت به افراد عادی زن دانشگاه پنسیلوانیا، نشان داد میزان اضطراب و افسردگی گروهی که جراحی زیبایی انجام داده ­اند و افراد عادی، تفاوت معنی­داری با هم ندارد ولی گروهی که جراحی زیبایی انجام داده ­اند نارضایتی از تصویر بدنی کمتری را نسبت به گروه عادی گزارش می­ دهند.

مک کارتی^[۱۱۷]۷ (۱۹۹۰) مراجعان جراحی زیبایی را این چنین توصیف ‌کرده‌است: بیش­تر مراجعان تحصیلات حدود دیپلم داشته و از طبقه متوسط رو به پایین بودند. بیماران مجرد پس از عمل خود را همسر شایسته­ای برای ازدواج می­دیدند. میزان نارضایتی از عمل در مردان ۸/۱۲ و در زنان ۶/۴ درصد اعلام شده است فشارهای منفی از جانب خانواده یا دوستان مؤثر است.

سارا گروگن^[۱۱۸]۱ (۱۹۹۶) از تجارت دختران نوجوان و نارضایتی نسبت به بدن خویش و فشارهای اجتماعی صحبت می­ کند و می نویسد دختران ۸ الی ۱۳ ساله از بدن­های خود ناراضی هستند و آن­هایی که احساس می­کردند لاغر هستند خشنودتر بودند و آن­ها که احساس می­کردند چاق هستند ناراضی بودند.

یافته ­های هریسون^[۱۱۹]۲ (۲۰۰۲) حاکی از آن است که برنامه های رسانه ­ها در جهت ارتباط بین ویژگی­های بدن و ویژگی­های شخصیتی افراد عمل ‌می‌کنند، به طوری که شخصیت­های خوب در فیلم­ها همیشه از زیبایی خاصی برخوردارند. هرچند شخصیت­های باهوش و دارای نقش مثبت در فیلم­ها خوش اندام و خوش سیمایند، افراد بدجنس، ضعیف و اعتمادناپذیر در فیلم­ها با چهره­ای زشت یا هیکلی چاق، قد کوتاه و با موهای سفید ظاهر می­شوند.

کلپ^[۱۲۰]۳ (۲۰۰۹) با مطالعه ۱۳۳ بیمار متقاضی جراحی زیبایی صورت، با بهره گرفتن از آزمون MMPI نشان دادند که ۲۹ درصد افراد مورد مطالعه هیچ اختلال شخصیتی نداشتند، در بقیه افراد، اختلال شخصیت خودشیفته شایعتری (۲۵%)، سپس اختلال شخصیت وابسته (۱۲ درصد) و نمایشی (۱۰ درصد) بود. فقط یک درصد اعمال جراحی ناشی از حالت واقعاً غیرطبیعی بینی بود. از نظر سنی، بیشترین فراوانی اعمال جراحی زیبایی بینی در سنین ۱۵ تا ۲۵ سال و در میان تحصیل کرده­ها و افراد مرفه فراوان­تر مشاهده می­ شود.

سارور در پژوهش خود ‌به این نتیجه رسید که افراد بعد از انجام جراحی زیبایی، تصویر بدنی بهتری از خود گزارش می­ دهند. در این ارتباط در مطالعه­ ای دیگر افراد متقاضی جراحی زیبایی پس از عمل بهبودی بیش­تری در حساسیت بین فردی، وسواس و نگرانی نسبت به ظاهر، جرئت ورزی، اعتماد به نفس و سازگاری های اجتماعی ازخود نشان دادند.

۲-۴-۲ پیشینه داخلی

آقایوسفی و شریف (۱۳۸۹) نتایج نشان داد که در کل دانشجویان دختر بهزیستی روانی بالاتری نسبت به دانشجویان پسر دارند در حالی که دانشجویان پسر حس انسجام بالاتری نسبت به دانشجویان دختر دارند.

پاشا، نادری و اکبری(۱۳۸۹)، در پژوهشی نشان دادند که بین افراد متقاضی جراحی زیبایی و افرادی که جراحی زیبایی انجام داده ­اند و افراد عادی از نظر تصویر بدنی، شاخص حجم بدنی، سلامت عمومی و پذیرش خود و خودپنداره تفاوت معناداری وجود دارد.

نتیجه تحقیق بساک نژاد و غفاری (۱۳۸۶) نشان می­دهد که همبستگی مثبت معنی داری بین ترس از بدریختی بدنی و اختلالات روانشناختی وجود دارد.

عالی پور و همکاران (۲۰۰۹) نیز در تحقیقی تحت عنوان تحلیل رابطه­ نگرش­ها به خوردن و تصویر بدنی در دانشجویان دختر نشان دادند که همبستگی مثبت معنی­داری بین نگرش­های تغذیه­ای و ناخشنودی از تصویر بدنی وجود دارد.

یونسی و سلاجقه (۱۳۸۰) در تحقیق خود نشان دادند که تفاوت معناداری در نوع تصویر از بدن آزمودنی ها و گروه شاهد وجود دارد؛ بدین گونه که با توجه به ابعاد مقیاس سنجش تصویر بدنی زنان نابارور، درجاتی از اختلال تصویر ذهنی از خود و بدن­هایشان نشان داده ­اند که همراه با اضطراب و افسردگی هم زمان در بین آن­هاست.

قاسمی، مؤمنی و خانکه (۱۳۸۸) در تحقیق خود ‌به این نتیجه رسیدند که تصویر بدنی معلولین ورزشکار در خرده مقیاس­های قدرت، استقامت، هماهنگی، انعطاف پذیری، عزت نفس، فعالیت بدنی، لیاقت ورزشی و کل بدن به طور معناداری از معلولین و غیر معلولین غیر ورزشکار بهتر بود. همچنین در خرده مقیاس­های ظاهر بدن، سلامت عمومی و چربی بدن، معلولین ورزشکار به طور معناداری بهتر از معلولین غیر ورزشکار بودند، اما با غیر معلولین غیر ورزشکار تفاوت معناداری نداشتند.

نتیجه تحقیق خواجه نوری و مقدس (۱۳۸۸) نشان داده است که عواملی همچون نوگرایی، آگاهی نسبت به جهانی شدن، شیوه زندگی، گفتگو در خانواده، سرمایه فرهنگی و وضعیت تأهل نزدیک به ۴۰ درصد از تغییرات تصور از بدن را در زنان شهرهای تهران، شیراز و استهبان، تبیین می­ کند.

۳- دلایل تعییین نیازهای آموزشی

۴- به دست آوردن نشان هایی برای تعیین نیازهای آموزشی

۵- ارتباط نیاز آموزشی با سازمان ونحوه انجام کار ومزد

۶- روش های تعیین نیازهای آموزشی

همان گونه که مشاهده کردیم این مسئله ای نیست که آن را مدیران و مسئولین مراکز آموزشی، واحدهای آموزش سازمان ها و یا استادان و متخصصین آموزشی پشت درب های بسته و در جلسات بحث و مذاکرات معمولی و بدون تحقیقات عملی حل نمایند، بلکه این امر مهم مستلزم تحقیقاتی است که دقیقاً معلوم شود چه کسانی به چه آموزش هایی ‌نیاز دارند؟ و بتواند سوالات زیر را پاسخگو باشند تا راهنما والگوی برآورد احتیاجات واقعی و تعیین یک خط مشی صحیح برای آموزش باشد.

۱- از اجرای برنامه آموزشی در مؤسسه‌ یا سازمان چه نتایجی حاصل می شود؟

۲- آیا آموزش باید از طریق رسمی به عمل آید یا از طریق غیررسمی؟

۳- چه نوع آموزشی مورد نیاز است؟

۴-کدامیک از احتیاجات آموزشی سازمان اولویت دارند؟

۵- در چه زمانی و در چه محلی آموزش باید اجرا شود؟

۶- چه مزایایی به کارمندانی که آموزش می بینند باید پرداخت شود؟

۷- آیا آموزش باید مستمر انجام شود یا متناوب؟

۸- به چه ترتیب باید از همکاری مؤسسات یاری بخش استفاده شود؟(حاجی میر رحیمی، ۱۳۸۹، صص ۶۰-۵۹).

۲-۱-۲۲- اهمیت و ضرورت آموزش ضمن خدمت

آموزش افراد در زمینه شغل وحرفه ای که در آن فعالیت می نمایند از روزگاران کهن مورد نظر همه انسان ها بوده است. هر فردی که در کره خاکی در حال زیستن است نیازمند یادگیری مسائلی است که پیرامون اوقراردارد : آموزش چگونه زیستن، برخورد اجتماعی و سایر موارد.

توجه به نقش سازنده و مؤثر نیروی انسانی از مهمترین عوامل مهم توسعه اقتصادی و اجتماعی در مواقع مختلف است زیرا انسان برخلاف سایر موجودات دارای نقش خلاق و کارآمد است که می‌تواند کار خود را از جنبه کمی وکیفی ارتقاء بخشیده و با ابداع روش های جدید مشکلات احتمالی را برطرف نماید. نیروی انسانی آموزش دیده و ماهر می‌تواند با قدرت تخلق و تفکر خود بهترین استفاده را از منابع موجود ببرد. تغییر و تحول در سازمان های امروزی به قدری سریع، چند جانبه، پیچیده و فراگیر است که سازمان ها بدون پیش‌بینی، همگامی و تطابق با آن قادر به ادامه حیات، رشد، بالندگی و توسعه نمی باشند. واکنش متناسب به تحولات پیچیده، سازمان ها را در جایگاه نظری سیستم های باز اجتماعی قرار می‌دهد (Mansouri, Pashootanizadeh, 2010, p 14).

امروزه یکی از مهمترین و اساسی ترین فعالیت ها در سازمان جهت همگامی مثبت با تغییرات و توانایی رقابت سالم در جامعه استفاده از سیستم های بهبود و نوآوری در نیروی انسانی جهت رسیدن به هدف های مطلوب و سازنده آن سازمان محسوب می شود. به تعبیری می توان گفت : «عصر ما، عصر تغییرات است و انسان امروزی، دستخوش امواج تغییرات. جهان به صورت اقیانوسی مواج در آمده است که امواج تغییرات هر لحظه سرنشینان قایقی را که جهان می نامیم ‌به این سو و آن سو پرتاب می‌کند و در هیچ عصری زندگی بشر هم تا این حد تغییر پذیر نبوده است…»(عبدی، علی پور، عبداللهی، ۱۳۸۸، ص ۲۵).

با توجه به تغییرات و تحولات دنیای مدرن امروزی عملیات آموزشی و بهسازی از فعالیت های ضروری و مستمر برای تطبیق نیروی انسانی با شرایط متغیر سازمان می‌باشند و آموزش ابزاری است که به وسیله فنون و روش های مختلف، مدیران را در اداره سازمان ها یاری می رساند. ایجاد یک نظام اداری مطلوب و مناسب تا اندازه زیادی به کمک آموزش و ارتقاء توانمندی های نیروی انسانی امکان پذیر است. تسلط روز افزون انسان بر طبیعت و شناخت و آگاهی از ناشناخته ها و پژوهش برای یافتن تکنیک ها و ابزارهای جدید به منظور حل مسائل و مشکلات جامعه به ویژه در کشورهای در حال توسعه، مسئله آموزش نیروی انسانی را بیش از پیش مهم وموثر نموده است. آموزش های شغلی نیز به علت تخصصی شدن مشاغل و دنیای پیچیده و رو به پیشرفت امروزی یکی از ضرورت هایی است که افراد شاغل سازمان ها و مسئولین سازمان ها نیاز به آن را جهت همگام شدن با تغییرات و افزایش بهره وری بیش از پیش حس می نمایند؛ به طوری که امروزه سازمانی را نمی توان یافت که برای بقاء خود بی نیاز از این آموزش ها باشد(Nasiri, Fathi Vajargah, 2009, p 107).

پیشرفت و بالندگی هر کشور به انسان های آن کشور بستگی دارد و نیروی انسانی کارآمد و با دانش است که یک جامعه را بالنده و پیشرفته می گرداند. تحقق توسعه، نیازمند پرورش نیروی انسانی با کیفیت و با صلاحیت است و پیشرفت همه جانبه بدون دانش انسان های فرهیخته و متمدن ممکن نیست. توشیودوکو از بنیان گذاران ژاپن امروزی ‌در مورد اهمیت تربیت نیروی انسانی گفته است : «ما نه منابع طبیعی داریم و نه هیچ قدرت نظامی، ما فقط یک منبع در اختیار داریم وآن چیزی جز «ظرفیت ابداع مغزهایمان نیست. این منبع پایان ناپذیر را باید بسط داد، تربیت کرد، تمرین داد و مجهز ساخت، این قدرت دفاعی خواه ناخواه در آینده نزدیک گرانبهاترین و خلاق ترین ثروت همه بشریت خواهد بود»(سادات، ۱۳۸۷، ص ۲۴).

آموزش و بهسازی منابع انسانی، نوعی سرمایه گذاری مفید و یک عامل کلیدی در توسعه محسوب می شود که اگر به درستی و شایستگی برنامه ریزی و اجراء شود می‌تواند بازده اقتصادی قابل ملاحظه ای داشته باشد. نتایج پژوهش‌ها نشان می‌دهند که توجه به آموزش و بهسازی نیروی انسانی افزایش بهره وری را به دنبال دارد. برای مثال در سال ۲۰۰۴ پس از سنجش اثربخشی دوره های آموزشی در شرکت موتورولا مشخص شد که هر ۱ دلار سرمایه گذاری در آموزش کارکنان،۳۳ دلار بازده به همراه داشته است. بررسی دیگر در سال ۲۰۰۶ گویای آن است که بسیاری از سازمان های آمریکایی، افزایش مناسب بودجه های آموزشی خود را با میانگین ۷ درصد رشد نسبت به سال گذشته گزارش کرده و بیان کرده‌اند که حدود ۱۲۷۳ دلار صرف آموزش هر کار آموز در سال می‌کنند. آن ها مبلغی بالغ بر ۸/۵۵ بیلیارد دلار در این سال صرف آموزش و بهسازی نیروی انسانی خود کرده‌اند. از سوی دیگر شرکت هایی چون تگزاس ابزار و موتورولا بین ۵ تا۱۰% حقوق کارکنان خود را صرف فعالیت‌های آموزشی آنان می‌کنند و آموزش را عاملی اساسی و حیاتی برای افزایش حس رقابت در بین کارکنان می دانند (Hussain, 2011, p 71).

۲-۱-۸-۵- تحلیل استراتژیک:

برسی دقیق و عمیق آن دسته از عوامل درونی و بیرونی که تأثیر عمده­ای روی آینده سازمان دارند (بیلو، موریسی، آکامب، مترجم؛ شریفی، ۱۳۷۶، ص ۶۷).

۲-۱-۹- سیاست­ها و خط­مشی­ها:

خط­مشی تعیین­کننده محدوده­ای است که تصمیمات آتی باید در آن اتخاذ گردد (رضائیان، ۱۳۷۹، ص ۲۱۰) و از سوی دیگر چارچوب­های لازم را برای تفکر و تصمیم ­گیری و حرکت تمام سطوح سازمانی در راستای اهداف کلان سازمان فراهم ‌می‌آورد (پیرس و رابینسون، مترجم؛ خلیلی شورینی، ۱۳۸۰، ص ۵۷). در عین حال خط­مشی­ها لازم است صراحت، قابلیت اجرا، انعطاف­پذیری، جامعیت، هماهنگی، مستدل بودن، تمایز از قوانین و کتبی بودن را در بطن خود نهفته داشته باشند (رضائیان، ۱۳۷۹، ص ۲۱۰). پس از بیان تعاریف و مفاهیم اصلی و کلیدی در بـرنامه­ریزی استراتـژیک لازم می ­آید بـا جـهـت­گـیـری پـژوهش حول محور سازمان­ های مأموریت­محور، مفهوم مأموریت سازمانی به صورت مبسوط مورد بررسی قرار گیرد.

۲-۱-۱۰- مأموریت سازمان

همان­گونه در قسمت قبلی ذکر شده «بیانیه مأموریت سازمانی» بیانگر علت وجودی سازمان ‌می‌باشد و پس از ‌پاسخ‌گویی‌ بـه ایـن سؤال اساسی که «فعالیت مؤسسه چیست؟» بـسـتـرهای لازم بـرای تدوین استراتژی فراهم می­گردد.

بیانیه مأموریت سازمانی که بیانگر چشم­اندازهای بلندمدت سازمان در محیط رقابت و همکاری است ممکن است توسط استراتژیست­های سازمان مکتوب شده یا نشده باشد ولی باید توجه داشت که عدم مکتوب کردن بیانیه مأموریت دال بر عدم وجود رسالت و مأموریت سازمانی نیست. با این وجود باید توجه داشت که مستندسازی مأموریت سازمانی مزایایی بسیار زیادی در جهت حرکت مناسب سازمان در محیط به همراه خواهد داشت.

۲-۱-۱۰-۱- فرایند تدوین مأموریت سازمان

پیش از تدوین و اجرای استراتژی­ های گوناگون، باید مأموریت سازمان را به شیوه­ای روشن تهیه کرد. مسأله مهم در تدوین بیانیه مأموریت مشارکت حداکثری مدیران مجموعه است چراکه اولین گام در ایجاد تعهد در مدیران جهت اجرای برنامه­ ها مشارکت دادن آن ها از ابتدای امر در فرایند تدوین برنامه­ ریزی استراتژیک، که آن هم با تدوین بیانیه مأموریت آغاز می­گردد، ‌می‌باشد. مراحل تدوین بیانیه مأموریت سازمان به شرح شکل (۴) ‌می‌باشد.

شکل ۲-۳ : فرایند تدوین بیانیه مأموریت (دیوید، مترجمان پارسائیان، اعرابی، ۱۳۸۰)

باید توجه داشت که بیانیه مأموریت یک سازمان به عنوان یک مکانیسم هدایت­کننده در سطح کلان سازمانی ایفای نقش می­ نماید به همین منظور لازم است تا به صورت مانع و جامع به پرسش­های اساسی پیش­روی مجموعه جواب بدهد در این قسمت اجزای تشکیل­دهنده بیانیه مأموریت مورد بررسی قرار ‌می‌گیرد.

بیانیه مأموریت هر سازمان از سه جزء اساسی تشکیل شده است (شکل ۵):

۱- چشم­انداز^[۲۲]: که بیانگر آن­چه که شرکت و مؤسسه می­خواهد به آن دست یابد (چه می­خواهیم باشیم؟)

۲- مأموریت^[۲۳]: که بیانگر آنچه شرکت در وضعیت فعلی در حال انجام و تحقق آن است (چه می­کنیم؟)

۳- ارزش­ها^[۲۴]: باورها و اعتقادات حاکم بر سازمان در زمینه ­های مختلف کاری، اجتماعی و ..

شکل ۲-۴ : اجزاء اصلی بیانیه مأموریت

۲-۱-۱۱- سیر تکاملی برنامه­ ریزی استراتژیک

در سال­های ۱۹۶۰- ۱۹۵۰ میلادی مهم­ترین مشکل برای مؤسسات، بسط دادن برنامه­ ها برای چند سال آینده و اجرای آن ها بود. سیاست بازرگانی در ایـن رابـطه، بـرای مدیـران بـه عنوان یک اصل، انجام توضیحاتی را در برمی­گرفت که مبتنی بر این بود که در آینده چگونه رفتاری را از خود نشان دهند؛ بدین­گونه توسعه و بسط دادن یک برنامه متکی بر پیش ­بینی آینده به صورت درازمدت را ‌می‌توان به عنوان نقطه آغاز مدیریت استراتژیک به شمار آورد. بدین ترتیب از سال­های ۱۹۶۰ میلادی، مفهوم استراتژی که سال­های سال به عنوان یک مفهوم نظامی به کار برده می­شد با ورود به فرهنگ مدیریت، به برنامه­ ریزی استراتژیک تبدیل گشت؛ ولی باید توجه داشت که برنامه­ ریزی استراتژیک به عنوان یک وظیفه مدیریت استراتژیک، مورد بررسی قرار نگرفته بلکه به تنهایی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است (کبیری، ۱۳۸۱، صص ۵۷-۵۵).

۲-۲-۱ مقدمه

ارزش های در زمره مشخصه مهم جوامع هستند که مبانی تعاملات فردی و اجتماعی هر جامعه را رقم می‌زنند همچنین به مثابه ی پدیده‌های اجتماعی ، نقش اساسی در شکل گیری ،کنترل و پیش‌بینی کنش ها و گرایش ها افراد جامعه داشته و عنصر محوری در ساختار فرهنگی جوامع به شمار می‌روند. موضوع ارزش های انسانی ، در طیفی قرار گرفته است که از تفکر انتزاعی فلاسفه و نظریه پردازان علوم سیاسی شروع شده وتا موشکافی های تجربی روانشناسان را در بر می‌گیرد . در حیطه بررسی علوم رفتاری ، ارزش های یکی از مفاهیم محوری در مطالعات علوم اجتماعی و انسانی به شمار می روندو توجه صاحب نظران بسیاری را از حوزه های مختلف علوم انسانی و اجتماعی به خود جلب نموده اند برخی دیگر ،ارزش های را از مقوله ی واقعیت ذهنی، روانشناختی و اخلاقی دانسته و ‌بنابرین‏ بررسی آن ها را خارج از مدار علو م اجتماعی می دانند. اما امروزه اکثر جامعه شناسان ارزش ها را چون منشا اثراجتماعی هستند ،به عنوان (( پدیده‌های اجتماعی)) در نظر می گیرند در حوزه ی علم سازمان و مدیریت نیز این ارزش ها به ویژه در سالیان اخیر از جایگاه خاصی برخوردار گردیده اند، به گونه ای که اغلب سازمان ها امروزی در بیانیه مأموریت‌ در کنار چشم اندازو رسالت سازمان از ارزش های سازمان خویش سخن به میان اورده اند . در نظام جمهوری اسلامی نیز این مقوله از جایگاه ویژه ای بر خوردار است چرا که ارزش یکی از بنیان های نظام دینی به شمار می رود. پرواضح است که سازمان ها یی که در چارچوب نظام مقدس جمهوری اسلامی به فعالیت می پردازند ، بایستی بیش از سایر سازمان هابرای مقوله ارزش اهمیت قائل شوند. از ان جا که ارزش منشا تاثیرات فراوان در همه ی حوزه ها از جمله سازمان ها هستند . در پی ان هستیم تا در حد امکان، به شناسایی این تاثیرات در سازمان مورد مطالعه بپردازیم . امید به آن که لطف و عنایت پروردگار و راهنمایی اساتید ار جمند، بتوانیم گامی در جهت رشد تعالی سازمانی برداریم .

۲-۲-۲- نیاز شناسی ارزش ها

ارز شها از نظر لغوی بسیار پیچیده و غنی است و به دشواری می توان ان را تعریف نمود.(( فرهنگ واژگان فلسفی لالاند ))، چهار معنای متمایز در ارتباط با چهار ‌ویژگی اشیاء برای ان می‌یابند :

1. 1. این که تا چه حد این اشیاء، مورد علاقه و مطلوب فرد و یا گروهی از افراد معین هستند .

1. 1. این که تا چه حد این اشیاء، شایستگی تحسین و مطلوبیت رادارهستند .

1. 1. این که تا چه حد هدفی را برمی آورند .

1. این که در گروه خاصی و زمانی ویژه در برابراین اشیاء چه مقدار کالایی که مقدار سنجش ارزش به حساب می‌آیند ، داده می شود.

شهید مطهری در باب تعریف لغت ارزش چنین می‌گوید : «ارزش که شاید با ((ارج)) هم ریشه باشد بلکه شاید ((ارج)) معرب ((ارز)) است، اسم مصدر است و به معنی حالت حاصل از ارج گذاشتن است . انسان به بعضی چیز ها ارج می‌گذارد و به آن ها اهمیت می‌دهد. ان چیز ها همان هستند که به حال او نافع و مفید باشند(مطهری،۱۳۶۸،ص۶۲)