۳- تحجیر کننده باید قادر بر احیای مقدار اراضی تحجیر شده باشد

هرگاه تحجیر کننده به جهتی از جهات متمکن از احیاء آن نباشد مانند آنکه قدرت مالی و یا دسترسی به وسایل لازمه برای احیاء آن از قبیل ماشین های فلاحتی یا آلات حفر چاه های عمیق و امثال آن نداشته باشد، تحجیر مذبور ایجاد حق اولویت نمی کند.

پس هرگاه کسی بیش از مقداری که می‌تواند احیاء بنماید از اراضی موات تحجیر کند، فقط به مقداری که قادر بر احیاء آن است حق اولویت ایجاد می شود و زائد بر آن را هر کس می‌تواند احیاء نماید و تحجیر کننده نمی تواند مانع گردد. (منبع پیشین،همان صفحه)

۴-۲-۲-۴- ماهیت تحجیر

حق تحجیر از اقسام حقوق عینی است و در برابر هر متجاوز می توان به آن استناد کرد. صاحب حق می‌تواند دیگری را از اقدام به احیاء باز دارد و از ادامه تصرف هر غاصبی جلوگیری کند. (کاتوزیان،۱۳۹۲،۱۶۹)

تحجیر حقی است مالی که می‌تواند مورد صلح قرار بگیرد و به وسیله ارث به ورثه منقل می شود ولی نمی تواند مبیع واقع گردد. زیرا مبیع چنان که در بیع خواهد آمد باید عین خارجی و یا کلی باشد. ‌بنابرین‏ در صورتی که تحجیر کننده از آن اعراض ننموده باشد دیگری نمی تواند آن را تصرف و احیاء نماید و هرگاه تصرف کند غاصب محسوب می شود و تحجیر کننده می‌تواند خلع ید او را بخواهد. (امامی،همان منبع،۱۷۳)

در نتیجه، تحجیر از ایقاعات می‌باشد و با اراده تحجیر کننده حق اولویت در احیاء به وجود می‌آید که این حق مقدمه ای است برای احیاء و تملک به تدریج از آن حاصل می‌گردد. همان گونه که دانستیم ایجاد حق اولویت در احیاء توسط تحجیر در صورتی است که کسی قبلاً اولویتی در احیاء نداشته باشد وگرنه هیچ اثری نخواهد داشت.

۴-۲-۲-۵- لزوم و جواز تحجیر

حق تحجیر از اقسام حقوق عینی است و با صرف اراده تحجیر کننده واقع می‌گردد و همان طور که بیان شد نیاز به قصد برای احیاء ضروری است و اثر این عمل حقوقی ایجاد حق اولویت در احیاء است. لذا از آنجایی که این عمل حقوقی هم در مرحله وقوع و هم در مرحله اجرا، با توجه به شرایطی که گفته شد هیچ دخالتی در دارایی دیگران به وجود نمی آید از نوع ایقاعات جایز می‌باشد و طبق ضابطه مبنای جواز آن به خاطر یک طرفه بودن آن می‌باشد.

چراکه اعراض از این حق، چنانچه خواهیم گفت همانند احیاء نوعی بازگشت به حالت سابقه یعنی مباح می‌باشد و این برگشت هیچ ضرری به دیگران نمی رساند. در واقع تحجیر کننده مالک زمین نمی گردد ولی چون متحمل زحمات و شاید مخارجی هم شده است لذا قانون به او حق اولویت در احیاء می‌دهد و این شخص می‌تواند از این نوع حق خود، صرف نظر و از آن به طور کلی انصراف دهد .

۴-۲-۳- حیازت مباحات

۴-۲-۳-۱- مفهوم مباح

به موجب ماده ۲۷ ق.م : «اموالی که ملک اشخاص نمی باشد و افراد مردم می‌توانند آن ها را، مطابق مقررات مندرجه در این قانون و قوانین مخصوصه مربوط به هر یک اقسام مختلفه آن ها، تملک کرده و یا از آن ها استفاده کنند، مباحات نامیده می شود …».

در حقوق اسلامی(محقق داماد،۱۳۹۰،۲۴۹) حیازت ‌از اسباب مالکیت محسوب شده است. یعنی هر کس چیزی از اشیای مباح را (حیازت) کند، مالک آن می شود. این حکم در فقه تحت عنوان ضابطه « مَن حازَ مَلَک » مورد بحث قرار گرفته است.

۴-۲-۳-۲- تعریف حیازت

اموال مباح را به وسیله حیازت می توان تملک کرد. ماده ۱۴۶ ق.م در تعریف حیازت بیان می‌دارد: «مقصود از حیازت تصرف و وضع ید است یا مهیا کردن وسایل تصرف و استیلاء».

حیازت مباحات به تناسب انواع آن متفاوت است.(کاتوزیان،ماده۱۴۶) برای مثال: حیازت زمین موات ملازمه با احیاء آن دارد. حیازت آب رودخانه و ماهی با تصرف مادی انجام می شود و حیازت دفینه با کشف آن است و حیوانات وحشی با شکار کردن می‌باشد.

۴-۲-۳-۳- انواع مباحات

قانون مدنی در بخش اول از اسباب تملک، حیازت مباحات را در شش باب به ترتیب زیر مطرح ساخته است :

باب اول – در احیاء اراضی موات و مباحه

باب دوم – در حیازت مباحات (آب های مباح) از ماده ۱۴۹ تا ۱۶۰ ق.م،که ماده ۱۴۹ مقرر می‌دارد: «هرگاه کسی به قصد حیازت میاه مباحه نحر یا مجرا احداث کند، آب مباحی که در نحر یا مجرای مذبور وارد می شود ملک صاحب مجرا است و بدون اذن مالک نمی توان از آن نحری جدا کرد یا زمینی مشروب نمود».

باب سوم – در معادن (ماده ۱۶۱ ق.م)

باب چهارم – در اشیاء پیدا شده (مواد۱۶۲ تا ۱۶۹ ق.م) و حیوانات ضاله (مواد ۱۷۰ تا ۱۷۲ ق.م)

باب پنجم – در دفینه (مواد ۱۷۳ تا ۱۸۷ ق.م)

باب ششم – در شکار (مواد ۱۷۹ تا ۱۸۲ ق.م)

نکته: اشیاء پیدا شده در حیوانات ضاله (گمشده) اصولاً از اموال مجهول المالک هستند و نباید در زمره مباحات قرار گیرند.

۴-۲-۳-۴- حیازت مباحات در حقوق امروز

به موجب ماده اول و مواد ۲۱ به بعد قانون توزیع عادلانه آب مصوب ۱۳۶۱، آب رودخانه ها در اختیار حکومت اسلامی است و مسئولیت حفظ و اجازه و نظارت بر بهره برداری از آن ها به دولت محول می شود و تملک آب با پروانه وزارت نیرو انجام می شود .

معادن نیز امروزه به هیچ وجه جز مباحات محسوب نمی شود و قانون معادن مصوب ۱۳۷۷ معادن را به چهار طبقه تقسیم کرده و هیچ کدام از آن ها را، از مباحات به شمار نیاورده است.

دفینه در صورتی از اموال مباح است که مشمول قانون راجع به حفظ آثار ملی مصوب ۱۳۰۹ نباشد وگرنه عتیقه محسوب است و باید به دولت تسلیم شود.

حیوانات غیر اهلی اصولاً در زمره مباحات است و اشخاص می‌توانند در اثر حیازت این حیوانات را تملک کنند. ولی، دولت برای صید ماهی و شکار سایر حیوانات وحشی مقررات و نظامات خاصی وضع ‌کرده‌است و فقط در آن حدود باید حیوانات از مباحات دانسته شود (ماده ۱۸۲ ق .م و قانون شکار و صید مصوب ۱۳۴۶).

بدین ترتیب، با توجه به قوانین خاص در هر مورد و نیز اصل ۴۵ قانون اساسی؛ امروزه تملک مباحات مذبور مجاز نبوده و در زمره مباحات و همچنین قابل تملک خصوصی نمی باشد.

۴-۲-۳-۵- ماهیت حیازت

حیازت مباح عمل حقوقی است و درصورتی سبب تملک می شود که ‌به این قصد انجام شود(ماده ۱۴۳ق.م) پس حیازت همچون احیاء از ایقاعات است و قصد انشاء لازم دارد و بدون قصد و اراده، مالکیت متحقق نمی گردد.

بدین ترتیب، حیازت دارای دو رکن مادی و معنوی است. (کاتوزیان،۱۳۹۲،۷۵)

1. رکن مادی حیازت به یکی از این دو امر تحقق می پذیرد:

الف : تصرف و وضع ید یا استیلایی بر مال با امکان تصرف و انتفاع .

ب : محیا کردن وسایل تصرف و استیلاء .

1. رکن معنوی به قصد تملک است، خواه از سوی شخص متصرف انجام شود یا از سوی کسی که او را مأمور به تصرف و احیاء کردن است .

۴-۲-۳-۶- لزوم و جواز حیازت مباحات

پایان‌نامه . وزارت علوم، تحقیقات و فناوری – دانشگاه تربیت مدرس . ۱۳۷۸ . پایان نامه دکترا

استاد راهنما: محمدعیسی تفرشی | دانشجو: بهزاد پورسید

اصولا هر تعهدی فی‌نفسه با اجرای آن ملازمه دارد و لذا در مقابل آن مسئولیت وجود دارد تا بتوان از متعهد بازخواست نمود. حقوق برای کلیه تعهدات ضمانتهای اجرایی را در نظر گرفته است . یک دسته از تعهدات ، در زمره تعهدات قراردادی قرار گرفته و یکی از ضمانتهای اجرای موجود “اجبار به انجام دادن عین تعهد” است . البته این ضمانت اجرا در کلیه نظامهای حقوقی دارای ارزش یکسانی نمی‌باشد. اجبار به انجام عین تعهد عبارت است از اینکه چنانچه دریافت خسارت برای جبران نقض قرارداد غیرکافی باشد، طرف قرارداد و متعهد به اجرای آنچه که توافق شده باشد وادار می‌گردد. این امر ‌بر اساس قواعد اخلاقی که دامنه آن به حقوق نیز تسری یافته است قابل توجیه می‌باشد. در نظام حقوقی فرانسه اصل اجرای قرارداد مورد قبول واقع شده و لذا اختیار تمسک به اجبار و یا فسخ قرارداد و دریافت خسارت به متعهد داده شده است ، چرا که در حقوق فرانسه پذیرفته شده که معتهد له انتظار دارد تعهدات قراردادی به طور طبیعی اجرا شود لذا اصل، قابلیت دستیابی به اجرای قرارداد است . مع‌ذلک برخلاف آن در حقوق انگلیس و امریکا اجبار به عنوان یک اصل جز ‌در مورد تعهدات مربوط به وجه نقد مورد پذیرش واقع نشده است . این ضمانت اجرا تنها ‌بر اساس قواعد انصاف و در مواردی که حکم به پرداخت خسارت نتواند به نحو کاملی زیان‌های خواهان را جبران کند قابل دستیابی است و مهمترین ضابطه برای توسل و تمسک به آن “عدم کفایت خسارت ” است . البته اجبار به انجام دادن عین تعهد مبنتی بر قواعد خاصی است و در مواردی، تمسک ‌به این ضمانت اجرا غیرممکن است . در نظام حقوقی ایران نیز که عمدتاً مبتنی بر فقه امامیه است اصل امکان اجبار به اجرای تعهدات در موارد نقض تعهدات توسط متعهد پذیرفته شده است و از این حیث حقوق ایران مشابه حقوق فرانسه است . همچنین به عنوان یک شیوه تکمیلی در مواردی که مفاد تعهد دارای قید مباشرت متعهد در اجرا است امکان تعیین مدت و مبلغی برای دریافت خسارت توسط دادگاه نیز وجود دارد. در موارد تعذر اجبار، امکان فسخ قرارداد و دریافت خسارت به متعهدله داده شده است . امروزه با گسترش مبادلات بین‌المللی ضرورت تبیین ضمانتهای اجرای نقض تعهدات در تجارت بین‌الملل نیز احساس می‌گردد. با توجه به تنوع قراردادهای تجاری بین‌المللی و استفاده از آن ها در کشور ما خصوصاً با عنایت به نوپا بودن نظام تجاری ما و به ویژه مشکلات عدیده‌ای که تجار ایرانی به لحاظ نقض عهد طرفهای قرارداد خود با آن روبرو هستند، لزوم توجه جدی به ضمانتهای اجرای نقض تعهدات را در قرارداهای بین‌المللی در کشور ما احساس می‌شود. بدین لحاظ، در این رساله با اتکا بر مبانی بحث ضمانت اجرای نقض تعهدات ، یکی از مهمترین این ‌ضمانت‌ها یعنی “اجبار به انجام عین تعهد” مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و علاوه بر تحلیل مبانی آن در حقوق مدنی ایران و نظامهای مختلف حقوقی به مشکلات اجرایی این ضمانت اجرا در حقوق تجارت توجه شده است.

۸-فسخ جزئی یا تجزیه قرارداد در کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا ( ۱۹۸۰ – وین ) و حقوق ایران مقاله های مجله‌های علمی . مجله حقوقی . دوره ۲۹ . شماره ۲۹ . ۱۳۸۲ . ۲۸۵ تـا ۳۳۰ نویسنده: اکبر میرزا نژاد جویباری

مطالعه حقوق متعهدله در همه قراردادهای تجاری، بویژه بیع، درفرضی که طرف دیگر بخشی از قرارداد را اجرا می‌کند و به هر دلیل حاضر یا قادر به اجرای بخش دیگر نیست، از جهات نظری و عملی حائز اهمیت فراوان است زیرا از یک طرف، متعهد باید بداند آیا حق دارد از متعهدله انتظار داشته باشد که بخش اجرا شده قرارداد را بپذیرد و فقط نسبت به بخش نقض شده، اعلام فسخ نماید؟ از سوی دیگر، متعهدله با این پرسش روبروست که حقوق وی در این گونه موارد چیست؟ آیا او درهر حال ناگزیر از قبول بخش اجرا شده و اعلام فسخ نسبت به قسمتی است که نقض گردیده است ( فسخ جزئی یا تجزیه قرارداد ) یا می‌تواند این تجزیه را نپذیرد و کل قرارداد را فسخ کند؟ در این مقاله سعی بر آن است که حقوق خریدار و فروشنده در این گونه فروض مطابق مقررات کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا و حقوق ایران بررسی شود. نتیجه این بررسی نشان می‌دهد که از نظر کنوانسیون حکم قضیه حسب این که قرارداد اقساطی باشد یا بسیط و موضوع آن از نظر حقوقی یا طبیعی قابل تجزیه باشد یا خیر، متفاوت خواهد بود. با وجود این، می توان ادعا کرد که گرایش محسوس تدوین کنندگان آن اجتناب از فسخ کل قرارداد به دلیل نقض بخشی از آن و نهایتاً قبول تجزیه قرارداد است، درحالی که در حقوق ایران اصولا فسخ جزئی یا تجزیه قرار داد مجاز نیست.

۹- عرف و عادت در کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا و حقوق ایران

پایان‌نامه . وزارت علوم، تحقیقات و فناوری – دانشگاه شهید بهشتی . ۱۳۷۸ . کارشناسی ارشد

استاد راهنما: گودرز افتخار جهرمی | دانشجو: محمدرضا قمی دهنوی

این نوشتار مختصر در پی تبیین جایگاه عرف در این کنوانسیون می‌باشد و ناگزیر بایستی مقولات متعددی را ملحوظ دارد چه از آنجا که کنوانسیون مذکور طرفین قرارداد را ملزم به رعایت هر گونه عرف و عادت مورد توافق دیده است باید عرف و عادت مورد نظر کنوانسیون دقیقا” شناخته شده و حدود الزام طرفین و نقشی که عرف و عادت در تعیین اختیارات و وظایف اطراف قرارداد دارد و همینطور مسائل متعدد پیرامون آن بازشناخته شود لذا در ابتدا امر تاریخچه‌ای مختصر توام با بیان قلمرو کنوانسیون برای شناخت موقعیتی که کنوانسیون فعلی در آن بسر می‌برد و حدودی که قواعد آن اجازه قدرت نمائی دارند، مفید و کارساز خواهد بود. در فصل پایانی این پایان نامه مستقیما”به بحث پیرامون عرف و عادت های مورد تصریح کنوانسیون پرداخته و فروعات عرف و عادت را در لابلای مواد کنوانسیون دنبال خواهیم کرد. در تمامی فصول یادشده بین اصول و قواعد حاکم بر عرف در کنوانسیون با حقوق ایران مقایسه بعمل آمده و وجوه تشابه و افتراق آن ها احصاء گردیده است .

۱۰-مطالبه خسارت در کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا

پایان‌نامه . وزارت علوم، تحقیقات و فناوری – دانشگاه شهید بهشتی – دانشکده حقوق . ۱۳۷۵ . کارشناسی ارشد استاد راهنما: محمود کاشانی | دانشجو: وجیه الله لطفی زاده اطهر

مباحث این پژوهش در سه فصل جداگانه مورد بررسی قرار گرفته است . در فصل اول ضمن بیان کلیاتی ‌در مورد مطالبه خسارت و جایگاه آن، شرایط کلی که برای مطالبه خسارت در کنوانسیون لازم است تبیین شده است . فصل دوم اختصاص به بیان عواملی که موجب انتفاء مسولیت و موانع و حوادثی که مانع مطالبه خسارت می‌شوند دارد و فصل پایانی نیز به دقیقترین و ظرایفترین بحث مطالبه خسارت ، یعنی ارزیابی خسارت و عوامل مؤثر در آن پرداخته است . در این تحقیق سعی شده تا از حدود مقررات کنوانسیون جدا نشده و مباحث بر اساس آن تقریر گردد، با این وجود از حقوق انگلیس نیز حظ و بهره فراوان برده شده و علت آن نیز برتری و امتیاز این حقوق بر حقوق رومی‌ژرمن در باب مطالبه خسارت می‌باشد.

با توجه به موضوعات عنوان شده هیچ یک از این کارها و تحقیقات صورت گرفته به موضوع ما شباهت کامل نداشته و ما در نظر داشته که جایگزین های عدم ایفای عین تعهد را در کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا مورد بررسی قرار داده و این موضوع را در حقوق موضوعه ایران مورد تطبیق و ارزیابی بگذاریم.

۱-۴-اهداف تحقیق:

گفتار نخست: تاریخچه­ پدیده ‌روشن‌فکری

نسل اول ‌روشن‌فکری تجدیدگرایی ایرانی الگوی دموکراسی را از غرب نگرفت بلکه الگوی دولت متمرکز و خودکامه را گرفت که در سده هیجدهم دارد. همان‌ طور که می­دانیم سده ­های هفدهم و هیجدهم در تاریخ اروپا به عنوان عصر استبداد روشنگرانه شناخته می­ شود یعنی سیطره حکمرانانی که از قیود قانونی مسیحی و نظارت کلیساها شده و دولت­هایی به شدت متمرکز و خودکامه پدید آورده بودند شاخص­ترین ایشان فردریک کبیر در پروس بود.

این اولین الگوی سیاسی غرب بود که ابتداء در روسیه و سپس در عثمانی و در مرحله بعد در ایران جاذبه­ی فراوان یافت. اقدامات پطر و کاترین کبیر روسیه به تاثی از همین الگوی اروپای غربی بود بسیاری از اقدامات که دیوان سالاران و رجال تجددگرایی ایرانی در دوران ناصری اوج گرفت و سرانجام در ناکامی­های پس از انقلاب مشروطه در قالب آرمان دیکتاتور مصلح سر بر کشید و به استقرار حکومت پهلوی انجامید.

تفکر لنینی به دلیل گسترش جنبش­های مارکسیستی، این مفهوم از ‌روشن‌فکری در اروپای غربی و سایر نقاط جهان رواج یافت و در ایران نیز از دوران مشروطیه باب شد. تلقی روسی لنینی از مفهوم ‌روشن‌فکری در ایران تا به امروز پا برجاست و در گفتمان فکری مطبوعات پس از دوم خرداد ۱۳۷۶ نیز خودنمایی کرد. در این شیوه نگرش ‌روشن‌فکری با «اپوزیسیون» و «پیشتاز سیاسی» یکسان انگاشته می­ شود و ‌به این نیروها سیاسی اطلاق می­گردد که خواستار دگرگونی وضع موجود و تحقق آرمان­ها و ایده­آل­های خود هستند.

روشنفکران گروه ­های اجتماعی معنی هستند که بر اساس اشتراک در نوع حرفه­ی خود از سایر گروه ­های اجتماعی متمایز می­شوند. این تعریف برای واژه­ ‌روشن‌فکری هیچ نوع موضع گیری سیاسی خاص، ارتجاعی یا مترقی و محافظه کارانه یا انقلابی قائل نیست و این مفهوم را صرفاً بر اساس کارکردهای اجتماعی­اش شناسایی و تبیین می­ کند. در این مفهوم، روشنفکر به اعضای گروه ­های اجتماعی معینی اطلاق می­ شود که به حرفه­ های فکری اشتغال دارند و کارکرد اصلی ایشان آفرینش و تولید فکری و امور مرتبط با این حوزه است. استاد دانشگاه، معلم، دانشجو، روزنامه نگار، نویسنده، ادیب، شاعر فیلسوف، اندیشه پرداز سیاسی، عالم اجتماعی، محقق و غیره همه به عنوان روشنفکر یعنی شاغلین فکری جامعه شناخته می­شوند صرف نظر از اینکه دیدگاه و موضع سیاسی ایشان چه باشد. اگر برای روشنفکر کارکرد یا رسالتی قائل شویم باید همان تولید فکری را در نظر بگیریم و اگر دگرگون سازی سیاسی را به عنوان رسالت او فکر کنیم در واقع ‌روشن‌فکری را با احزاب و نیروهای سیاسی گرفته­ایم.

گفتار دوم: مفهوم ‌روشن‌فکری

آیا تغییر و اصلاح در ساخت و بافت جامعه به دست روشنفکران و نخبگان و از بالا انجام می­ شود یا بر اثر تحول در زمینه و بستر اجتماعی از پائین؟

در دو سده اخیر برخی روشنفکران ایران می­خواستند در ساخت و بافت جامعه­ای که در برخی موارد در صدد آن قرار می­گرفتند اصلاحاتی بکنند و تغییراتی دهند گرچه اینان در وجدان تاریخی توفیقاتی به دست آوردند و نامشان به نیکی بر صحنه روزگار برجا مانده امّا خود قربانی خواسته ­ها و بستر نامساعد اجتماعی شدند اول سخن اینکه مقوله ‌روشن‌فکری چیزی نیست که با بیانی چند و نگرش صغار بتوان ‌در مورد آن به کنکاش پرداخت و در واقع سوق دادن ذهیت افراد ‌به این مسئله کاری پس دشوار بوده و همت بلندی را می­طلبد، امّا آن مفهومی را که در مرحله اول از کلمه­ ‌روشن‌فکری استعمال می­ شود دسته و گروه خاصی را در بر ‌می‌گیرد که در هر صورت خودی و بیخودی پیشرفت و توسعه را به همراه خواهد داشت، حال هر کدام با شرایط خاص خودش.

‌روشن‌فکری (انتلی گنسیا) نخستین بار در روسیه و در قرن ۱۹ به کار رفته بود، این تعبیر درباره کسانی که به کار می­رفته که از دانشگاه خارج شده و در محیط بیرون فرهنگ و معارف غربی را درس می­دادند، این افراد دسته­ اندکی بودند و طرز تفکر علمی و ‌آزادی‌خواهانه داشته و مردم را به سوی انقلاب سوق می­دادند. انقلابی که در اینجا مدنظر روشنفکران بوده به معنی بازگشت به شرایط مطلوب زندگی نه انقلاب به معنی پیوی و ویرانی و آشوب. در یک سده­ی اخیر بارها ‌روشن‌فکرانی در ایران پدیدار شده به ‌روشن‌فکری پرداخته که در بسیاری از موارد به علّت ناآگاهی مردم در جامعه کاری از پیش نبرده و در دام حکومت­ها گرفتار آمده­اند ولی آنچه در اینجا قابل تأمل ‌می‌باشد برخورد اقشار مختلف جامعه با اینگونه افراد و اشخاص ‌می‌باشد. گروه اول در برخورد با روشنفکران افرادی انحصارطلب و خودکامه تشکیل می­ دهند که به علّت ناتوانایی­هایی که در زمینه ­های مختلف فکری و استدلالی و کاستی­هایی که در مقابل روشنفکران عصر خود داشتند اقدام به تخریب آن ها نمودند که در خیلی موارد روشنفکران را تا حد مرگ نیز همراهی کردند. اینگونه افراد خودکامه گرا با بهره گرفتن از احساسات و تعصبات ملّی و مذهبی مردم نسبت به اینگونه افراد بدبینی کرده ­اند که البته در عصر حاضر توفیقات کمی را به دست آورده­اند. ناتوانی این افراد باعث شده است تکذیب افکار عمومی و با چسباندن مارک ضددینی و ملّی و اعمال غیرخودی و در خدمت بیگانه آن ها را منزوی و از بستر جامعه دور سازند.

دسته­ دوم، آنهایی که به علت گرفتاری به عوامیت و جهل، از درک روشنفکران غافل هستند جوهر وجودی این افراد را ندارند اینگونه گروه ­های عوام هم خود را در آتش جهل می­سوزانند و هم دیگران را البته این ناآگاهی نیز برگرفته از خفگان و تاریکخانه اشباح دولتی ‌می‌باشد.

دسته­ سوم؛ فرمانروایان و حاکمان می­باشند که هر کجا ‌روشن‌فکری را بر منافع خود مضر بداند سرکوب و هر کجا به نفع خود بدانند معروف ‌می‌کنند ولی در کل حکومتی­ها ‌روشن‌فکری را بر نمی­تابند و آن را در هر شکلی باشند به زعم خود نمی­دانند. در یک سده­ی اخیر کمتر در ایران روشنفکران غیرخودی روئیده و از ریشه­ خودی آب غیرخودی را نوشیده­اند در این مورد ‌می‌توان به ‌روشن‌فکرانی اشاره کرد که در دوره­ بعد از مشروطه به دست بیگانگان پرورش یافته و با تجددگرایی مفرط سعی در گمراهی نهضت مشروطه را داشتند. تفکر اینگونه افراد هر چند روشن و مبیّن جامعه مدنی و دینی بود ولی پیش ساخته ذهن غربیان و جایگزینی تفکر نو و بدیع ایرانی گذشته و روشنفکر ایرانی را مرغوب خود سازد که این پدیده تا آخر حکومت رضاخان ادامه داشت هر چند از این دوران افرادی همچون سیدجمال الدین اسدآبادی، ملک الشعرای بهار و … وجود داشتند.

هزینه‎های پیش‎بینی نشده

معمولاً دربرآورد هزینه‎های طرح فرض می‎شود که تغییر نسبی در قیمت‌ها به وجود نخواهد آمد و در طول دوره سرمایه‎گذاری میزان تورم صفر خواهد بود. اما برآورد هزینه‎های اولیه طرح تنها ‌بر اساس این فرضیات واقع بینانه نخواهد بود. هزینه‎های پیش‎بینی نشده را می‎توان به دو بخش تقسیم کرد (قره باغیان، ۱۳۷۱):

1. 1. هزینه‎های پیش‎بینی نشده جهت جبران تغییرات شرایط فیزیکی

1. هزینه‎های پیش‎بینی نشده جهت جبران تغییرات سیستم قیمت­ها

۲-۱-۸- معیارهای انتخاب یا رد پروژه ها در تحلیل هزینه ـ فایده^[۱۳]

در تحلیل هزینه ـ فایده پروژه ها می‌بایست مبنایی برای قبول یا رد پروژه و انتخاب آن از میان پروژه های دیگر تعیین شود. روش‌ها و معیارهای ارزیابی مختلف که صرفاً ابزار تصمیم‌گیری هستند دارای مزایا و معایب گوناگونی می‌باشند. در یک طبقه‌بندی کلی می‌توان معیارهای ارزیابی را به دو دسته معیارهای غیرتنزیلی و تنزیلی تقسیم‌بندی نمود(خلیلی عراقی، ۱۳۸۴):

۱- معیارهای غیرتنزیلی:

کاربرد این معیارها عمدتاًً ساده است و به دلیل اینکه جریان دریافت‌ها و پرداخت‌ها را به صورت تنزیل نشده در نظر می‌گیرند، در طرحهایی با عمر یکساله نتایج صحیح‌تری ارائه می‌دهند. روش های غیرتنزیلی به کار رفته در این پروژه ها عبارتند از :

• • نرخ بازده متوسط

• دوره برگشت سرمایه

۲- معیارهای تنزیلی

به وسیله معیارهای تنزیلی می‌توان طرح هایی را که دارای عمر و طول بهره‌دهی متفاوتی هستند ارزیابی نمود. به عبارت دیگر در این معیارها سودآوری طرح مبتنی بر عملیات طی عمر طرح است و تمامی دریافت ها و پرداخت های انجام شده در طی طرح به زمان حال برگردانده می‌شوندکه عبارتند از :

• • ارزش فعلی خالص

• • نرخ بازده داخلی

• نسبت فایده به هزینه

در ادامه به شرح هریک از معیارها می‌پردازیم، اما پیش از آن تعاریف زیر نیز ارائه می‌گردد:

* بهره:بهره هزینه استفاده از سرمایه است. هر چه میزان نرخ بهره بیشتر باشد هزینه بیشتری جهت استفاده از سرمایه پرداخت خواهد شد.

* ارزش زمانی پول:«پول، پول می‌سازد». جمله‌ای است که به حقیقت نزدیک است. اگر شخصی مبلغی را امروز در بانک پس‌انداز یا در کارخانه‌ای که به سوددهی آن اطمینان دارد سرمایه‌گذاری نماید، در مدتی معین به مبلغ اولیه او مبلغی اضافه خواهد شد. این مبلغ اضافی که بر اثر وجود نرخ بهره (یا نرخ بازگشت سرمایه) ایجاد می‌شود، می‌تواند مفهوم ارزش زمانی پول را توصیف کند (مجیدیان، ۱۳۷۷).

* تعادل :ارزش زمانی پول و نرخ بهره با هم اصل تعادل را به وجود می‌آورند و آن عبارت از تساوی ارزش مقادیر مختلف پولی در زمان‌های مختلف از نظر اقتصادی است؛ مثلاً اگر نرخ بهره را ۶% فرض نماییم در این صورت ۱۰۰ واحد پولی امروز معادل ۱۰۶ واحد پولی در سال آینده خواهد بود. (اسکونژاد، ۱۳۸۰)

۲-۱-۹- روش نرخ بازده متوسط (ARR)^[14]

نرخ بازده متوسط را معمولا نرخ بازده سرمایه (ROI)^[15] نیز می‌نامند. در این روش ‌بر اساس شیوه‌ای که حسابداران نسبت سود خالص را به سرمایه محاسبه می‌کنند، نرخ بازده سرمایه‌گذاری تعیین می‌شود. گاه سود خالص سال‌های نخستین بهره‌برداری و گاه سود خالص طرح در یک سال عادی بهره‌برداری (استفاده از ظرفیت کامل طرح) به عنوان سود موردنظر برای برآورد بازده سرمایه‌گذاری، مورد استفاده قرار می‌گیرد. بهتر است میانگین سود خالص طرح در طول عمر آن و یا حداقل میانگین سود ۵ تا ۱۰ سال نخستین سال‌های بهره‌برداری به عنوان شاخص سود سالانه طرح در نظر گرفته شود، زیرا سود سال‌های نخستین طرح که هنوز از ظرفیت کامل آن بهره برداری نشده است، نمی‌تواند نشان‌دهنده سود سال‌های بعدی باشد. با بهره گرفتن از رابطه ذیل می‌توان نرخ بازده متوسط را حساب نمود(اسکونؤاد، ۱۳۸۰).

ARR=ANP/I

ARR= نرخ بازده متوسط

ANP^[16] = متوسط سود خالص سالیانه

I = سرمایه‌گذاری کل (ثابت + در گردش)

در این روش معیار قضاوت، ARRبدست آمده می‌باشد. در بین طرحهای مختلف آن طرحی که ARRآن بزرگتراست، مطلوب تر می‌باشد. در یک طرح اگرARR از حداقل قابل قبول مورد نظر سرمایه‌گذار بزرگتر باشد، آن طرح پذیرفته می‌شود. مزایای این روش عبارت است از :

• • این یک روش تقریبی است.

• • این روش سود را به مفهوم حسابداری در نظر می‌گیرد نه اقتصادی

• این عامل برای زمان، ارزش پولی قائل نمی شود.

روش نرخ بازده متوسط روش مفیدی برای ارزیابی سریع طرحهای سرمایه‌گذاری بخصوص برای طرحهایی که دارای عمر اقتصادی کوتاه هستند، به شمار می‌رود. (اسکونژاد، ۱۳۸۰)

۲-۱-۱۰- دوره برگشت سرمایه^[۱۷]

دوره برگشت یک طرح سرمایه‌گذاری، تعداد سالهایی که برای پوشش هزینه اولیه سرمایه‌گذاری لازم است، را به ما نشان می‌دهد. بر اساس این ضابطه طرح یا گزینه‌ای که در کوتاه مدت اصل مبلغ سرمایه گذاری انجام شده را برگشت دهد، برتری می‌یابد. دوره برگشت سرمایه نسبتی است از هزینه اولیه سرمایه‌گذاری به جریان نقدی سالانه، مشروط بر اینکه جریان نقدی سالانه مساوی باشد.

P. B. P= I/N. C. F

P. B. P = دوره برگشت سرمایه

I = هزینه سرمایه‌گذاری اولیه

N. C. F = جریان نقدی سالیانه که در اینجا برای تمام سالها مساوی است.

اگر جریان نقدی سالیانه مساوی نباشد باید از رایطه ذیل استفاده نمود :

در برخی از مواقع دوران احداث طرح نیز جزء دوره برگشت سرمایه محسوب می‌شود. همچنین این امکان وجود دارد که یک طرح سرمایه‌گذاری در طول عمر اقتصادی خود حتی سود نداشته باشد بلکه هزینه های سرمایه‌گذاری را از طریق استهلاک بازگرداند، لذا این ضابطه به سودآوری ارتباطی ندارد و صرفاً بیانگر مدت زمان برگشت سرمایه‌گذاری است و در حقیقت ضابطه‌ای برای در نظر گرفتن مشکل نقدینگی طرحها است. این روش یک روش مناسب برای سرمایه‌گذاران ریسک گریز است که مایل اند هر چند وقت یکبار اصل سرمایه خود را داشته باشند. استفاده از این روش نوعی تعدیل در مقابل ریسک و نامطلوبی است. از جمله معایب این روش عبارت است از (اسکونژاد، ۱۳۸۰):

• • عدم تشخیص عایدات بعد از دوره برگشت

• برای پول، ارزش زمانی قائل نمی شود.

وقتی که دو یا چند طرح سرمایه‌گذاری که زمان تحقق سود آن ها یکسان نیست با هم مقایسه می‌شوند روش دوره برگشت سرمایه روشی گمراه کننده جهت تعیین سودآوری طرحها خواهد بود (اسکونژاد، ۱۳۸۰).

۲-۱-۱۱- ارزش فعلی خالص(NPV)^[18]

محاسبه ارزش فعلی یک فرایند مالی، تبدیل ارزش آینده کلیه دریافت‌ها و پرداخت‌ها به ارزش فعلی در زمان حال یا مبدأ پروژه می‌باشد. چنانچه به ازای حداقل نرخ جذب کننده i برای یک پروژه ارزش فعلی هزینه ها بیش از ارزش فعلی درآمدها باشد پروژه غیر اقتصادی خواهد بود. و چنانچه باشد، ارزش فعلی هزینه‌آموزش‌ها کمتر از ارزش فعلی درآمدها بوده و پروژه اقتصادی است. اگر باشد پروژه اقتصادی است، زیرا حداقل نرخ جذب‌کننده برای سرمایه‎گذاری تأمین گشته است. معیار ارزش فعلی خالص مزایای قابل ملاحظه زیر را دارا می‎باشد (اسکونژاد، ۱۳۸۰):

ارتباط غیر کلامی: ارتباطات غیر کلامی یکی از بخش های مهم ارتباطات میان فردی بخصوص در دوران کودکی است. برخی از محققان تخمین می زننـد که ۶۵ تا ۹۳ درصد انتقال معانی و منظورها در جریان ارتباطات غیر کلامی صورت می‌گیرد. این ارتباطات شامل تمامی جنبه‌های ارتباط به جز کلمات می‌باشد. این ارتباط نه تنها شامل ژست ها و حرکات بدن می شود، بلکه نحوه ادای کلمات مثل آهنگ کلمات، وقفه ها، بلندی صدا و لهجه را نیز در بر می‌گیرد. این ویژگی های غیر کلامـی بر معنـای کلمات تاثیر می‌گذارد(فرهنگی ،۱۳۸۴). ارتباطات غیر کلامی بیش از ارتباط کلامی ناقل معانی رابطه ای است، برخی از محققان از ارتباط غیر کلامی تحت عنوان زبان رابطه ای یاد می‌کنند و معتقدند که بیش از پیام های کلی احساسات کلی موجود در روابط را بیان می‌کنند (برگون^[۷۴]، ۱۹۸۴؛ به نقل از میر محمد صادقی،۱۳۸۳).

انواع ارتباط غیر کلامی

۱- ظاهر فیزیکی: شامل نژاد، جنس، قد، وزن، قیافه، طـرز لباس پوشیدن، چگونگی لبخند زدن و آنچه که یک فرد را در برخورد اول جذاب یا غیر جذاب می‌سازد، مــی باشد. بسته به ظاهر فیزیکی افراد یک تصور اولیه در ذهن افراد درباره سطح سـواد افراد، وضعیت اجتماعی، اقتصادی و خصوصیات اخلاقی شکل می‌گیرد (موریل و همکاران، ۲۰۰۶).

۲- بیان چهره^[۷۵] : برای انتقال معانی احساسی و عاطفی پیام به کار می رود. بیان چهره می‌تواند احساس غمگینی، شادی، خشم، تعجب و سردرگمی را نشـان دهد. افراد بر اساس جنس، فرهنگ و تفاوت فردی شان بیان چهره متفاوتی دارند. وقتی بین بیان چهره و گفتار مغایرت وجود داشته باشد کمتر به حالت چهره اعتماد می شود(هارتلی^[۷۶]،۲۰۰۰).

۳- تماس چشمی^[۷۷]: به دو منظور به کار می رود: ۱- بیـان علاقه و صمیمیت ۲- بیان تسلط و قدرت کنترل. افرادی که قدرت بیشتری در رابطه دارند تماس چشمی کمتری برقرار می‌کنند و بالعکس افرادی که قدرت کمتری دارند سعی می‌کنند تماس چشمی بیشتری برقرار نمایند تا از طریق آن به احساسات و تفکرات فرد دیگر پی ببرند. وقتی فرد به گوینده توجه داشته باشد، به طور مستقیم در چشمان گوینده نگاه خواهد کرد. در هنگام گوش کردن حفظ تماس چشمی مهمتر است (کتز و پبردی^[۷۸]،۱۹۹۸).

۴- لمس و تماس بدنی^[۷۹]: پیام های غیرکلامـی مهمی را منتقل می کنـد که باید متناسب با انتظارات فرهنگـی به کار رود (موریل و همکاران،۲۰۰۱).

۵– صدا^[۸۰]: کیفیت صدا تاثیر معنی داری بر بعد غیر کلامی ارتباط می‌گذارد. تن و طول کلام دو جنبه غیر کلامـی گفتار هستند که پیام هایی را به شنونده منتقل می‌کنند. سرعــت، قدرت، طنیـن، مکث و شدت صدا همه معنایی خاص دارند (ولوین و ولوین^[۸۱]، ترجمه اعرابی و یــزدی ،۱۳۷۸).

۶- زمان و فضا^[۸۲]: استفاده عمدی و غیر عمدی از زمـان، انتقال دهنده پیام اسـت . افراد بر اسـاس نحوه استفاده از زمان با دیگران ارتباط برقرار می‌کنند میزان اهمیت افراد به زمان در فرهنگ‌ها و افـــراد مختلف متفاوت است. تأخیر در برقراری ارتباط پیـام مهمی را منتقل می‌کند. فضا شامل دو بعد محیـــط و فاصله می شود (موریل و همکاران، ۲۰۰۱).

۷- محیط^[۸۳]: نوع وسایل و لوازم و نحوه چیدن آن ها در محیط فیزیکی که ارتباط رخ می‌دهد پیام های مهمی درباره شخصیت مالکیت شان منتقل می‌کنند (موریل و همکاران، ۲۰۰۱).

۸- فاصله: فاصله ای که افراد بین خود و گیرنده ایجــاد می‌کنند انتقال دهنده پیام است طول فاصله ای که افراد در آن فاصله با فرد دیگر احساس راحتی می‌کنند، به احساس آن ها در فرد مقابل، موقعیتی که در آن هستند و هدفی که از ارتباط دارند بستگی دارد (موریل و همکاران، ۲۰۰۱).

مهارت برقراری روابط بین فردی مؤثر:

بشر موجودی اجتماعی است یکی از رسالت های مهم انسـان در جهان، ایجاد، گسترش تــــداوم و عمق بخشیدن به روابط بین فردی است. هیچ یک از توانمندی های بالقوه انسان رشد نمی کند، مگر در بستر روابط بین فردی. هیچ انسانی از بدو تولد و بدون آموختن نمی تواند روابط بیـن فردی مؤثر برقرار کند. این آموختن مادام العمـر است و تا زمانی که انسان زنده است ادامه دارد. تداوم حیات و اجتماع منوط به افزایش کیفیت روابط بین فردی است (جانسون^[۸۴]،۲۰۰۳).

مهارت های روابط بین فردی به ما کمک می‌کند تا در تعامل با مردم رابطه مثبتی داشته باشیم. این مهارت ها می‌تواند به معنی توانایی ایجاد و حفظ روابط خوب با اعضا خانواده که از منابع مهم حیــات اجتماعی هستند و نیز به معنی توانایی پایان دادن صحیح، یک رابطه باشد (سازمان بهداشت جهانی، ۲۰۰۴).

حوزه های مهارت برقراری روابط بیـن فردی مؤثر:

۱٫ اعتماد کردن به یکدیگر: برقـراری اعتمـــاد در روابط بین فردی، اولین حوزه مهارتی برقراری روابط بیـن فردی مؤثر اسـت. اعتماد یکی از مؤلفه‌ های اصلی در ارتباط بیـن دو فرد می‌باشد. برای برقراری اعتماد در روابط بین فردی مؤلفه‌ های زیر قابل توجه است:

– خود گشایی: تلاشی است که فرد انجام می‌دهد تا دیگران را آگاه سازد که او چه کسی است؟ در خودگشایی به دیگران اطلاعاتی در زمینه عقاید، نگرش، ارزش ها یا پیشینه خود می دهیـم که با زمینه مراوده ما با دیگران مرتبط است. خودگشایی اضطراب را کاهش می‌دهد، چون دیگران اطمینان می‌یابند که در احساسات یا ترس ها و تردیدهای تنها نیستند و موجب نزدیکی با شخص دیگر می شود (میلر و راکمن^[۸۵]،۱۹۹۸؛ ترجمه فرشاد بهاری، ۱۳۸۵).

– تعیین: حاصل کردن از اینکه رفتار فرد در مقابل فرد دیگر همواره یکنواخت و ثابت است.

– نسبت به فرد مقابل متعهدانه رفتار کردن: نشـــان دادن گرمی و پذیرش نسبت به فرد مقابل.

– اجتناب از برخورد قضاوتی نسبت به فرد مقابل(فتحی، ۱۳۸۵).