ه) نتیجه و پیامدهای استفاده نادرست از محصول: استفاده نادرست از یک محصول سبز می‌تواند بر ادراک مصرف کنندگان از ویژگی‌های محیط زیست دوستانه آن تأثیر گذار باشد. در این رابطه تولید کنندگان باید به موارد زیر توجه کنند:

۱-آگاه کردن مصرف کنندگان از خطرات ناشی از استفاده نادرست از محصول.

۲-توصیه به مصرف کنندگان مبنی بر استفاده از محصول طبق دستورالعمل درج شده بر روی آن.

۳-اطمینان از این که توزیع کنندگان اطلاعات لازم در رابطه با نگهداری، استفاده و کنار گذاری محصول را در اختیار خریداران قرار می‌دهند.

۲-۵-۲- قیمت سبز

چیس و جی قیمت سبز را تنظیم قیمت برای کالاهای سبز به گونه‌ای که بین حساسیت مصرف کننده نسبت به هزینه و تمایل او به پرداخت هزینه بیشتر برای کالای سازگار با محیط زیست تعادل ایجاد کند تعریف کرده‌اند )گراو، فیسک، پایکت و کنگون،۱۹۹۶،ص۲).

مطالعات مختلف بیانگر اهمیت قیمت در خرید مشتری و همچنین رضایت وی می‌باشد. از جمله مطالعات در این زمینه مطالعات هرمان، ژیا، مونرو و هیوبر (۲۰۰۷) است که معتقدند قیمت یک عامل مهم در خرید مشتری است، ‌بنابرین‏ در ایجاد رضایت مشتری تأثیری بسزا دارد. همچنین رضایت مصرف کننده به صورت مستقیم از طریق ادراک از قیمت و به صورت غیر مستقیم از طریق منصفانه بودن قیمت تحت تأثیر قرار می‌گیرد. در مطالعه‌ای دیگر لی، ایلیا و لاوسون (۲۰۱۰) تأثیر ادراک مصرف کننده از منصفانه بودن قیمت را بر تصمیم خرید آن بررسی نموده و از آن عنوان پیش‌بینی کننده‌ای مناسب برای تصمیم خرید مصرف کننده نام می‌برند و در مطالعات جهری وساهاسکمونتری (۱۹۹۸) نیز از جمله معیارهایی که مصرف کننده هنگام خرید در نظر می‌گیرد ارزش خوب در قبال پول پرداختی بیان شده است.

اکثر مصرف کنندگان تنها در صورتی حاضر به پرداخت قیمت بالاتر هستند که ارزش افزوده محصول را دریابند. این ارزش ممکن است در بهبود عملکرد، کارایی، طراحی، جاذبه بصری یا مزه آن باشد؛ و یا حتی به دلیل ویژگی‌های دیگر محصول سبز از جمله عمر طولانی‌تر و بی ضرر بودن باشد، اما توجه ‌به این نکته ضروری است که قیمت سبز باید منطقی و رقابتی باشد. (باقری، ۱۳۸۷).

قیمت یک عامل مهم و کلیدی درآمیخته بازاریابی سبز است. اکثر محصولات سبز با قیمتی بالاتر از محصولات مشابه ارائه می‌شود. مصرف کنندگان تنها در صورتی حاضر به پرداخت قیمت بالاتر برای محصولات سبز هستند که ارزش افزوده آن را درک کنند. به عقیده گینزبرگ و بلوم مصرف کنندگان زمانی یک کالای سبز را از بین کالای های جایگزین آن برمی‌گزینند که کالای مورد نظر علاوه بر دوست دار محیط زیست بودن از لحاظ دیگر ویژگی‌های کارکردی و ذهنی از کالاهای جایگزین خود سرتر یا حداقل با آن‌ ها برابر باشد. اکثر مصرف کنندگان به سادگی نیازها و تمایلات خود را فدای سبز بودن و حفاظت از محیط زیست نمی‌کنند.

مطابق نظر ولفورد، اگر تولید محصول با ویژگی‌های محیط زیست دوستانه برای سازمان هزینه اضافی به همراه داشته، در درجه اول باید مصرف کنندگان را از این ویژگی‌های اضافی آگاه کرد تا حاضر به پرداخت اضافه قیمت برای محصولات سبز باشند و سپس قیمت منطقی و منصفانه‌ای برای آن مشخص کرد. در صورتی که از طریق اقدامات زیست محیطی هزینه تولید محصول به واسطه کاهش ضایعات یا مواد اولیه مصرفی، کاهش یافته است لازمه ارائه یک قیمت سبز، صادق بودن با مصرف کنندگان و ارائه محصول با قیمت پایین‌تر است.

به دلایل مختلف، قیمت گذاری را باید یکی از دشوارترین معماهای بازاریابی سبز دانست. اگر هزینه های اجتماعی و زیست محیطی در قیمت ارائه شده به مشتری انعکاس یابد و مشتری نیز تمایل به پرداخت این قیمت داشته باشد، تولید کنندگان به ایجاد پایداری هرچه بیشتر تشویق خواهند شد. (رعنایی و پورزنجانی، ۱۳۹۰).

شرکت‌هایی که این هزینه ها را جذب و به مشتری منتقل می‌کنند همواره با دو خطر متهم شدن به سو استفاده از علایق مشتریان و نیز افزایش نسبی قیمت‌ها در مقایسه با رقبا مواجه اند. (کاتلروهمکاران،۲۰۰۸).

استراتژی‌های سبز می‌تواند بر ساختار هزینه ها، تأثیر شدیدی بگذارد. توسعه منابع و مواد خام پایدار، حرکت در راستای قوانین زیست محیطی، کنار گذاشتن تکنولوژی‌های قدیمی و آلاینده و مخارج سرمایه‌ای ناشی از استقرار فناوری‌های جدید و پاک، با کاهش سربار ناشی از استفاده از مواد خام و انرژی، تقلیل هزینه های بسته بندی، کاهش هزینه های دور ریز و نیز فروش محصولات مکمل جبران خواهد شد. اگر هزینه ها و منافع حاصل به صورت یکپارچه و مجموعه‌ای دیده شود، مزایای ناشی از این کالاهای زیست محیطی با ایجاد تقاضای بیشتر برای محصول می‌تواند بر هزینه های آن غلبه کند و شرکت را به سودآوری برساند. (سوپلیکو، ۲۰۰۹).

به عنوان مثال محصولات الکتریکی خانگی الکترولوکس، تأثیرات منفی زیست محیطی کمتری در مقایسه با استانداردهای مورد نظر برای این گونه محصولات دارد و در عین حال، به ۵/۳ % حاشیه سود بیشتر نیز منجر شده است. (مانرای و همکاران، ۱۹۹۷، ص ۵۱۳)

پیشرفت و حرکت به سمت پایداری، در صورتی که تمرکز بر هزینه نسبت به تمرکز بر قیمت، بیشتر مورد توجه قرار گیرد، می‌تواند سرعت یابد. به عنوان مثال، لامپ‌های کم مصرف قیمت زیادی دارند و این قیمت با توجه به هزینه کمتر انرژی مصرفی آن‌ ها، قابل چشم پوشی است. ساختمان‌ها نیز بر اساس قیمت ساخته می‌شوند. با این حال می‌توان ساختمان‌ها و خانه هایی ساخت که اگرچه گران‌تر هستند، اما پایداری بیشتر و در نتیجه تأثیر منفی کمتری بر محیط زیست دارد. همچنین ارائه اطلاعات کمی و کیفی بیشتر ‌در مورد مسائل اجتماعی و زیست محیطی و هزینه های آن بر محصولات، می‌تواند به تغییر رفتار خرید مصرف کنندگان منجر شود. (بیامون،۱۹۹۹)

۲-۵-۳- ترفیع سبز

ترفیع سبز به معنای انتقال اطلاعات واقعی در رابطه با محصولات سبز و اقدامات زیست محیطی شرکت به مصرف کنندگان هدف است. بازاریابان در ترفیع سبز یکی از سه هدف کلیدی زیر را دنبال می‌کنند :

۱-آگاه کردن مصرف کنندگان هدف از تولید یک محصول سبز جدید و همچنین مزایای محیط زیست دوستانه آن محصول.

۲-ترغیب مصرف کنندگان به استفاده از یک محصول سبز از طریق تغییر ادراک آن‌ ها در رابطه با کارکردهای آن محصول و آگاه کردن مصرف کنندگان از مزایای محصول.

۳-یادآوری مصرف کنندگان در رابطه با نیاز آن‌ ها به یک محصول سبز خاص و نیز چگونگی تهیه آن محصول.

بسیاری از شرکت‌ها برای فعالیت‌های ترفیعشان از مباحث زیست محیطی بهره می‌گیرند. اما به هر حال خود مفهوم ترفیع، یکی از حیطه‌های بحث برانگیز بازاریابی است. تبلیغات سنتی از این جهت که تنها با تأکید بر عرضه محصولات سبز تلاش دارند مسائل پیچیده زیست محیطی را کاهش دهند، مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. در این میان برخی شرکت‌ها راه‌های جدیدی را مورد آزمون قرار داده‌اند. شرکت بادی شاپ، آگاهانه از تبلیغات مستقیم اجتناب می‌کند و ترجیح می‌دهد به ارتباطات درون فروشگاهی و روابط عمومی تکیه کند.

همانندسازی: زمانی اتفاق می افتد که فرد نفوذ را به خاطر ایجاد یا حفظ رابطه ارضا کننده می پذیرد.

درونی‌کردن: رفتاری که از ارزش ها و یا اهداف نشأت گرفته را منعکس می‌کند که با ارزش‌ها یا اهداف سازمان منطبق است (مودی، ۱۹۹۸: ۳۹۰).

۲-۱۷-۲- مدل می یر و آلن^[۱۰۱]:

آلن و می‌یر(۱۹۹۷) معتقد بودند که تعهد، فرد را با سازمان پیوند می‌دهد و این پیوند احتمال ترک شغل را در او کاهش می‌دهد (می یر و هرسکویچ، ۲۰۰۱). آنان سه جزء را برای تعهد سازمانی ارائه داده‌اند:

۱- تعهد عاطفی^[۱۰۲] :

تعهد عاطفی به عنوان تعهدی که بر اساس آن فرد با سازمان هویت و معنا می‌یابد، تعریف شده است. تعهد عاطفی دربردارنده پیوند عاطفی کارکنان با سازمان می‌باشد، به طوری که افراد خود را با سازمان‌شان معرفی می‌کنند (مگدالنا استن^[۱۰۳]، ۲۰۱۳).

رابینسون و همکاران^[۱۰۴] (۲۰۰۴) اشاره کرده‌اند که تعهد عاطفی یعنی رضایت افراد از کار و همکاران خود و تمایل برای فراتر رفتن از وظایف‌شان به خاطر سازمان.

۲- تعهد مستمر^[۱۰۵]: بر اساس این تعهد فرد هزینه ترک سازمان را محاسبه می‌کند. در واقع فرد از خود می‌پرسد که در صورت ترک سازمان چه هزینه هایی را متحمل خواهد شد. به عبارت دیگر تعهد مستمر کارکنان مبتنی بر هزینه ترک سازمان و یا نبود فرصت های شغلی جایگزین است. در واقع افرادی که به شکل مستمر به سازمان متعهدند، افرادی هستند که علت ماندن آن‌ ها در سازمان، نیاز آن‌ ها به ماندن است. این ‌به این معنی است که کارکنان در سازمان به خاطر ترس از دست دادن منافع، و یا بیکاری باقی می مانند (داولی و همکاران^[۱۰۶]، ۲۰۰۵).

۳- تعهد هنجاری^[۱۰۷]: در این صورت کارمند احساس می‌کند که باید در سازمان بماند و ماندن او در سازمان عمل درستی است (انجل و پری، ۱۹۸۱، به نقل از نورحرانی و همکاران، ۲۰۱۲).

۲-۱۷-۳- مدل آنجل و پری^[۱۰۸]:

آنجل و پری بر پایه نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل پرسشنامه تعهد سازمانی پورتر و همکارانش، بین تعهد ارزشی و تعهد به ماندن، تمایز قائل شدند. اگرچه این پرسشنامه یک بعدی درنظر گرفته شده است، تحلیل آنجل و پری دو عامل اساسی پرسشنامه را آشکارکرد. یک عامل به وسیله پرسش‌هایی مشخص می شود که تعهد به ماندن را ارزیابی می‌کنند و دیگری به وسیله پرسش‌هایی که تعهد ارزشی (حمایت از اهداف سازمان) را اندازه گیری می‌کنند، مشخص می‌گردد. تعهد ارزشی آنجل و پری گرایش مثبتی را به سازمان نشان می‌دهد. این نوع تعهد اشاره به تعهد روانی و عاطفی دارد. تعهد به ماندن آنجل و پری، اشاره به اهمیت تعاملات پاداش‌ها و مشارکت‌های تفکیک ناپذیر در یک مبادله اقتصادی دارد. این نوع تعهد اشاره به تعهد حسابگرانه مبتنی بر مبادله و تعهد مستمر دارد (مایر و شورمن، ۱۹۹۸).

۲-۱۷-۴- مدل مایر و شورمن^[۱۰۹]:

به نظر مایر و شورمن تعهد سازمانی دو بعد دارد. آن‌ ها این دو بعد را تعهد مستمر (میل به ماندن در سازمان) و تعهد ارزشی (تمایل به تلاش مضاعف) نامیدند. اگرچه شباهت‌هایی بین ابعاد تعهد سازمانی شناسایی شده توسط آنجل و پری و مایر و شورمن و آنچه که توسط می یر و آلن شناسایی شده وجود دارد، اما یک تفاوت اساسی بین مدل‌های آن ها نیز وجود دارد. سه جزء تعهد می یر و آلن (عاطفی، مستمر و هنجاری) اصولاً ‌بر اساس قالب ذهنی که فرد را به سازمان مرتبط می‌کنند، متفاوت هستند. نتیجه رفتاری هر سه جزء تعهد با این حال مشابه است و آن ادامه کار در سازمان است. برعکس، در مدل‌های آنجل و پری و مایر و شورمن، فرض شده است که تعهد مستمر مرتبط با تصمیم به ماندن یا ترک سازمان است. و تعهد ارزشی مرتبط به تلاش مضاعف درجهت حصول به اهداف سازمانی است (می یر و هرسکویچ، ۲۰۰۱).

۲-۱۷-۵- مدل پنلی و گولد^[۱۱۰]:

پنلی و گولد یک چارچوب چندبعدی را ارائه کردند. آن ها بین سه شکل از تعهد با عناوین اخلاقی، حسابگرانه و بیگانگی تمایز قائل شدند. تعریف تعهد اخلاقی به طور نزدیکی با تعریف تعهد عاطفی می یر و آلن و تعهد ارزشی آنجل و پری و مایر و شورمن یکسان است (می یر و هرسکویچ، ۲۰۰۱).

۲-۱۸- عوامل تعیین کننده تعهد سازمانی از دیدگاه آلن و مایر :

1. عوامل تعیین کننده تعهد عاطفی عبارتند از:

ویژگی‌های فردی، سازمانی، و خصوصیات مربوط به شغل و تجارب شغلی.

1. 1. عوامل تعیین کننده تعهد مستمر: چون تعهد مستمر منعکس کننده هزینه هایی است که در صورت ترک خدمت، مستخدم باید آن را بپردازد، هر چیزی که هزینه های قابل درک و پیش‌بینی را افزایش دهد، می‌تواند یک عامل فی نفسه موجود باشد، و آنهایی که بیش از بقیه عوامل مورد مطالعه قرار گرفته‌اند، می‌توانند هرینه های جنبی یا سرمایه گذاری و وجود گزینه ها باشند.

1. عوامل تعیین کننده تعهد تکلیفی: تعهد تکلیفی ممکن است در مواردی خودش را نمایان کند که سازمان قبلا پاداش‌هایی را در نظر گرفته باشد(پرداخت هزینه های دانشگاهی)، یا متحمل هزینه های عمده‌ای در ارائه شغل شود( هزینه آموزش شغلی ). شناخت این سرمایه گذاری‌ها از طرف سازمان، ممکن است یک حالت نامتعادلی در روابط بین فرد و سازمان ایجاد نماید که فرد را وادار به جبران نماید، که با متعهد بودن به سازمان تا بازپرداخت دین، این احساس را با خود داشته باشد (می یر و آلن، ۱۹۹۱).

۲-۱۹- روش های افزایش تعهد کارکنان به سازمان:

۲-۱۹-۱- مشارکت^[۱۱۱]

منظور از مشارکت، دخالت و شرکت کارکنان در فعالیت‌ها و تصمیم گیری‌های سازمان است. مشارکت کارکنان در جلسات تصمیم گیری گروهی و به کارگیری نظرات آنان در عمل باعث افزایش حس مسئولیت پذیری و تعهد در قبال تصمیم‌های اتخاذ شده می شود. ‌بنابرین‏ مدیران باید کارکنان را در بیشتر امور سازمانی با توجه به صلاحیت و تخصص‌شان سهیم سازند و به نظرات آنان در خصوص مسائل سازمانی احترام بگذارند، تا از این طریق تعهد کارکنان به سازمان افزایش یابد.

۲-۱۹-۲- حمایت مدیریت^[۱۱۲]

حمایت مدیریت به میزان ارتباط مدیران با زیردستان و حمایت کارکنان اشاره می‌کند. مدیران باید به مسائل و مشکلات کارکنان توجه نموده و نسبت به آماده سازی تسهیلات و امکانات برای آنان همت گمارند. همچنین کارکنان را در پیشبرد اهداف شخصی و سازمانی حمایت کنند تا با آسودگی خاطر به فعالیت خود ادامه داده و در عملکرد خود صادق باشند. البته ارتباط و حمایت مدیریت از کارکنان باید با رعایت اصل عدالت و پرهیز از روابط ناعادلانه باشد؛ بدین معنی که روابط خود را بر عده خاصی محدود نسازند، بلکه تمامی اعضای سازمان از این حق برخوردار باشند که با مدیریت در خصوص مسائل و مشکلات مربوط به حوزه کار خودشان رایزنی و مشاوره کنند.

۲-۱۹-۳- وضوح اهداف سازمانی^[۱۱۳]

نظریه شناخت اجتماعی مبتنی بر الگوی علّی سه جانبه رفتار، محیط و فرد است. این الگو به ارتباط متقابل بین رفتار، اثرات محیطی و عوامل فردی(عوامل شناختی، عاطفی و بیولوژیک) که به ادراک فرد برای توصیف کارکردهای روان شناختی اشاره دارد، تأکید می‌کند. بر اساس این نظریه، افراد در یک نظام علّیت سه جانبه بر انگیزش و رفتار خود اثرمی گذارند. باندورا^[۱] (۱۹۹۷) اثرات یک بعدی محیط بر رفتار فرد که یکی از فرضیه های مهم روان شناسان رفتار گرا بوده است، را رد کرد. انسان ها دارای نوعی نظام خود کنترلی و نیروی خود تنظیمی هستند و توسط آن نظام برافکار، احساسات و رفتار های خود کنترل دارند و بر سرنوشت خود نقش تعیین کننده ای ایفا می‌کنند.

بدین ترتیب رفتار انسان تنها در کنترل محیط نیست بلکه فرایندهای شناختی نقش مهمی در رفتار آدمی دارند. عملکرد و یادگیری انسان متأثر از گرایش های شناختی، عاطفی و احساسات، انتظارات، باورها و ارزش هاست. انسان موجودی فعال است و بر رویدادهای زندگی خود اثر می‌گذارد. انسان تحت تأثیر عوامل روان شناختی است و به طور فعال در انگیزه ها و رفتار خود اثر دارد. بر اساس نظر باندورا، افراد نه توسط نیروهای درونی رانده می‌شوند، نه محرک های محیطی آن ها را به عمل سوق می‌دهند، بلکه کارکردهای روان شناختی، عملکرد، رفتار، محیط و محرکات آن را تعیین می‌کند.

باندورا (۱۹۹۷) مطرح می‌کند که خود کارآمدی^[۲]، توان سازنده ای است که بدان وسیله، مهارت های شناختی، اجتماعی، عاطفی و رفتاری انسان برای تحقق اهداف مختلف، به گونه ای اثربخش ساماندهی می شود. به نظر وی داشتن دانش، مهارت ها و دستاوردهای قبلی افراد پیش‌بینی کننده های مناسبی برای عملکرد آینده افراد نیستند، بلکه باور انسان درباره توانایی های خود در انجام آن ها بر چگونگی عملکرد خویش مؤثر است. بین داشتن مهارت های مختلف با توان ترکیب آن ها به روش های مناسب برای انجام وظایف در شرایط گوناگون، تفاوت آشکار وجود دارد. افراد کاملاً می دانند که باید چه وظایفی را انجام دهند و مهارت های لازم برای انجام وظایف دارند، اما اغلب در اجرای مناسب مهارت ها موفق نیستند (باندورا، ۱۹۹۷).

۱-۲- بیان مسئله

مدرسه محیطی اجتماعی است که برای اجرای امور آموزشی و پرورشی جامعه به وجود آمده است. برای ادامه حیات اجتماعی، انتقال میراث فرهنگی یک جامعه و گسترش و پیشرفت آن تا حدود زیادی از طریق مدرسه صورت می‌گیرد. به تعبیر جان دیوئی محیط مدرسه نه برای آمادگی زندگی اجتماعی، بلکه خود یک زندگی اجتماعی است و آنچنان باید با واقعیات جامعه نیازها و نقش های اجتماعی در هم آیند که مرز بین مدرسه و جامعه فرو ریزد (زارع شاه آبادی، ۱۳۸۹).

یکی از مشغله های اصلی بشریت در تمام دوران، توانا ساختن نسل آینده در اداره امور خویش و سپردن میراث فرهنگی بوده است. قسمت اعظم این وظیفه، در ابتدا توسط خانواده انجام می شد. همزمان با گسترش جوامع و تقسیم کار اجتماعی و افتصادی وظیفه تعلیم و تربیت به نهاد آموزش و پرورش محول گردید. این نهاد به طور رسمی عهده دار این امر گشت تا بر اساس اصول و اهداف مورد قبول جامعه، توانایی ها و استعدادهای کودکان و نوجوانان را شناسایی نماید و به منظور اجتماعی شدن و به عهده گرفتن مسئولیت های آتی تعالیم لازم را به آنان بیاموزد. کودکان و نوجوانان در دوران تحصیل، نگرش مثبت یا منفی نسبت به خود و محیط پیرامون به دست می آورند این مسأله به مقدار زیاد به تجارب موفق یا ناموفق دانش آموزان در دوران تحصیل بستگی دارد. آن ها در مدرسه در مسیر رشد و بالندگی قرار می گیرند. در حقیقت در طول بهترین سال های عمرخود با عوامل مختلف مؤثر بر تحول شناختی، عاطفی و اجتماعی به کنش متقابل می پردازند. آن ها با پیشرفت در تحصیلات و افزایش میزان یادگیری علاوه بر رشد علمی به سلامت روانی نیز دست پیدا می‌کنند. بر عکس در صورت عدم موفقیت تحصیلی و فشارهای روانی ناشی از آن، بهداشت روانی شان برهم خورده و بدین گونه خسارت هایی متوجه آن ها و جامعه می شود (ابراهیم پور، ۱۳۹۰).

یکی از متغیرهایی که دانش آموزان با آن درگیرند، کنترل عواطف^[۳] است. عواطف بخش مهم و اساسی زندگی انسان را تشکیل می‌دهند به گونه ای که تصویر زندگی بدون آن پنداری دشوار است. ویژگی ها و تغییرات عواطف، چگونگی ارتباط گیری عاطفی و درک و تفسیر عواطف دیگران نقشی مهم در رشد و سازمان شخصیت، تحول اخلاقی و روابط اجتماعی، شکل گیری هویت و مفهوم خود دارد (لطف آبادی، ۱۳۷۹).

همه انسان ها هیجان ها و عواطف را در زندگی خود تجربه می‌کنند و این کاملاً طبیعی است که در رویارویی با موقعیت گوناگون هیجان ها و عواطفی متفاوت از خود نشان دهند؛ اما هیجان ها و عواطف منفی شدید غیرعادی است و نه تنها سازنده نیست، بلکه آثار مخرب و زیان باری نیز دارد(قدیری، ۱۳۸۴). افراط و تفریط هیجان ها افراد را منجر به ناسازگاری، پرخاشگری، خشم، نفرت و اضطراب می‌کند که به صورت کنترل نشده، بهداشت روانی و عاطفی افراد را به گونه ی جدی تهدید می‌کند(لاین لی و جوزف^[۴]، ۲۰۰۹). بهتر است به جای آن که از بروز هیجان ها، جلوگیری کنیم، آثار واکنشی آن ها را کاهش داده تا فرصت کافی برای تصمیم های بهتر، آینده نگری و خلاقیت داشته باشیم (شریفی درآمدی و آقایار، ۱۳۸۶). منظور از مهارت کنترل عواطف این است که فرد بیاموزد که چگونه عواطف خود را در موقعیت های گوناگون تشخیص دهد، و آن را ابراز و کنترل نمایند (گروس^[۵]، ۱۹۹۸). مهارت کنترل عواطف بر جنبه‌های مختلف زندگی فرد، تعاملات بین فردی، بهداشت روانی، و سلامت فیزیکی و جسمی تأثیر دارد (دان هام^[۶]، ۲۰۰۸). در واقع مدیریت و کنترل عواطف موجب می شود افراد، واقع بین، نیک اندیش و درست کردار شوند و فردی مفید و کارآمد در پیشرفت جامعه به شمار آیند(شعاری نژاد، ۱۳۸۶).

۲-۱۲- موصی به باید قابل تعیین باشد:

ابهام در وصیت، ممکن است در اثر اجمال القاط موصی، یا در اجرای وصیت ایجاد شود گاه الفاظ موصی در عرف و لغت دارای مدلول مشخص نیست.

در صورتی که کلام موصی دارای معنای صریح و روشنی نباشد، دادرس باید با توجه به عرف و عادت محل و حتی رسوم خانوادگی متوفی، مقصود را از استعمال کلمات وصیت نامه، روشن کند. ولی اگر در عرف محلی نیز نتوان معنی روشنی برای وصیت نامه یافت، دادگاه می‌تواند از تمام قرائن و شواهد برای تعیین موصی به استفاده کند.

همچنین اگر از انگیزه ها و جهاتی نیز که موصی برای تملیک، بیان نموده است، بتوان مقدار موصی به را تعیین کرد، وصیت صحیح و نافذ است.

موصی می‌تواند تعیین مقدار موصی به را به عهده ی شخص ثالثی بگذارد. در این صورت، مقدار موصی به تابع اراده ی آن شخص است که به وکالت یا وصایت، از طرف موصی و بر پایه ی هدف ها و آرمان های او معین خواهد کرد. موصی می‌تواند به دوستی مورد اعتماد اختیار دهد که با رعایت وضع مالی و نیازهای وارثان او، مقداری را که به سود بنیاد مورد نظر وصیت ‌کرده‌است، تعیین کند.

اگر شخص ثالث، قبل از تعیین موصی به فوت کند، وصیت باطل می شود، و در صورت امتناع، موصی له می‌تواند اجبار شخص ثالث را از دادگاه تقاضا کند و دادرس می‌تواند با بهره گرفتن از قانون آیین دادرسی و با تعیین غرامت نامبرده را به تعیین موصی به اجبار کند.

۲-۱۲-۱- صحت وصیت مبهم:

در قانون مدنی، گرچه به صحت وصیت بر مجهول اشاره نشده، ولی از ماده ۸۴۵ که مناط اعتبار را برای تعیین میزان ثلث، زمان وفات موصی دانسته است. چنین بر می‌آید که در وصیت، برخلاف سایر عقود علم طرفین به موضوع عقد، شرط نیست، همچنین وقتی وجود موصی به در حین وصیت شرط نباشد، به طریق اولی،‌باید پذیرفت که مشخص بودن آن هم از حیث مقدار و جنس و وزن، ضرورتی ندارد.

فرض غرر در عقود تبرعی، موضوع ندارد و عرف ساده نیز وصیت به مجهول را می پذیرد^[۸۹].

در وصیت بیان اراده ی موصی باید به وارثان او، که از هر حیث جانشین مورث خود هستند واگذار شود. وارثان موصی،‌نزدیک ترین اشخاص به او هستند و از سایرین به مقصود و هدف او آشناترند و بهتر از همه می‌توانند نقص بیان او را جبران کنند.

ملاک ماده ۸۷۴ قانون مدنی می‌باشد زیرا به موجب این ماده: «اگر موصی به کلی باشد تعیین فرد با ورثه است …» سپس اگر موصی به مورد تردید بین چند کالا باشد،‌هرچند اختلاف بهای فاحشی هم بین کالاها وجود داشته باشد همچنین در صورتی که موصی به از هر حیث مجهول باشد، وارثان در تعیین موصی به اختیار کامل دارند^[۹۰] اگر موصی وارثی نداشته باشد تعیین موصی به عهده ی حاکم است (ماده ۸۶۶ قانون مدنی) زیرا ترکه به خزانه ی دولت تعلق دارد منتها حاکم، باید مدلول الفاظ موصی را رعایت کند.

۲-۱۲-۲- دلایل بطلان وصیت مبهم

به موجب ماده ۲۱۶ قانون مدنی: «مورد معامله باید مبهم نباشد، مگر در موارد خاصه، که علم اجمالی به آن کافی است». این ماده در کلیات عقود و تعهدات و در مقام بیان شرایط اساسی صحت معاملات آمده و شامل تمام قراردادهاست.^[۹۱]

درست است که در وصیت ضرورتی ندارد که موصی به از لحاظ مقدار و جنس و وصف، معین باشد ولی دست کم، دو طرف باید نسبت به آن علم اجمالی داشته باشند و دادگاه بتواند بدون مراجعه به متعهد (ورثه) میزان و موضوع تعهد را معین کند^[۹۲].

به هر صورت از ماده ۸۴۵ قانون مدنی، نمی توان دلیل مستحکمی برای صحت وصیت بر مجهول استخراج کرد.

نتیجه این که باید پذیرفت که هرگاه موضوع وصیت برای دادگاه قابل تشخیص نباشد، نفوذ آن در قانون مدنی بسیار دشوار است و بطلان آن باید ترجیح داده شود^[۹۳].

۲-۱۲-۳-موصی به باید مال باشد:

مطابق ماده ۲۱۵ قانون مدنی: «مورد معامله باید مالیت داشته و متضمن منفعت عقلایی مشروع باشد» ‌بنابرین‏ موصی به، خواه عین باشد و خواه منفعت و یا حق، باید در نظر خردمندان مفید و با ارزش باشد. منفعت موردنظر نیز باید مشروع باشد و از دیدگاه قانون، ناشایسته و ممنوع نیاید.

به طور کلی موصی به باید قابلیت تملیک را داشته باشد عناصر احوال شخصی، برای مثال نام شخص، موضوع وصیت قرار نمی گیرد.^[۹۴]

خدمات نیز به طور کلی و دائمی، مورد وصیت قرار نمی گیرد زیرا وصیت برای تملیک و واگذاری اموال است و منفعت انسان به ملکیت در نمی آید به ویژه وقتی این خدمات مربوط به شخص موصی باشد؛ وصیت بی گمان بدون موضوع است زیرا اثر وصیت ناظر بر زمانی است که موصی وجود خارجی ندارد با وجود این اگر شخصی برای مدتی اجیر شده باشد، مستاجر می‌تواند منافع اجیر را در صورت فوت خود، به دیگری واگذار کند^[۹۵].

طبق نظر فقها^[۹۶] مالی که مورد وصیت واقع می شود باید دارای منفعت حلال باشد، و شرع آن را مال محسوب نماید. پس وصیت کردن به شراب، خوک، آلات لهو و لعب، قمار و حشرات، سگ وحشی و … صحیح نیست. البته آب انگوری که برای تهیه سرکه گرفته شد، اشکالی ندارد. و نیز اگر موصی به منفعت باشد باید حلال باشد پس وصیت به کنیز آوازه خوان و منفعت آلات لهو و لعب و میمون و … صحیح نیست.

همچنین در وصیت عهدی، شرط است: عملی که به آن وصیت می شود، جایز باشد و منفعت و غرض عقلایی نیز داشته باشد پس وصیت به اینکه بعد از مرگ من فلان مبلغ مال مرا برای فلان ستمکار و یا هر ستم کار و … خرج نمایید، وصیتی باطل است. همچنین اگر وصیت نماید که بعد از مرگ من فلان مبلغ را برای فلان کار لغو و بیهوده هزینه نمایید همین حکم را دارد.

۲-۱۲-۴-موصی به باید قابل انتقال باشد:

برای صحت وصیت، کافی نیست که موصی به دارای مالیت باشد؛ وصیت تملیکی سبب انتقال مال به موصی له است و موضوع آن باید قابلیت انتقال را داشته باشد مال موقوف با آن که دارای مالیت است با وصیت منتقل نمی شود. همچنین حق شفعه که برای جلوگیری از ضرر شریک مقدر شده است به موجب وصیت، قابل انتقال به غیر نیست^[۹۷].

درباره ی انتقال خیار، گفته شده است که چون، خیار برای اشخاص ثالث نفع مادی ندارد، وصیت به آن در صورتی که همراه مال، موضوع خیار نباشد، صحیح نیست. ولی در صورتی که مال، موضوع خیار نیز مورد وصیت قرار بگیرد، اصل خیار نیز به تبع آن به موصی له منتقل می‌گردد^[۹۸].

نتیجه این که هرچه در نظر خردمندان مال محسوب می شود و قابلیت انتقال را داشته باشد موضوع وصیت قرار می‌گیرد.

۲-۱۳-وصیت به حقوق مالی:

موضوع وصیت تملیکی، باید مال و قابل انتقال باشد. حقوق مالی نیز اموال است، زیرا می‌دانیم آن چه به ملکیت درمی آید و به دیگران انتقال می‌یابد.

۲-۱۳-۱-انتقال طلب:

حقوق مالی، مانند حق ارتفاق و حق تحجیر ممکن است مورد وصیت واقع شود. همچنین طلبی را که موصی از دیگران دارد، هرچند مربوط به خدمات باشد، می‌تواند به موجب وصیت، به دیگران واگذار کند.

تعریف عملیاتی

سیاهه خانوادگی خودسنجی، ویرایش دوم برای سنجش خانواده ناکارآمد در نظر گرفته شده است. این آزمون بر اساس مقیاس درجه بندی لیکرت تهیه شده و پاسخ به سوال ها، پنج درجه ای است. سیاهه خانوادگی خودسنجی دارای پنج خرده مقیاس به شرح زیر است: عبارتند از: شایستگی / سلامتی، تعارض ، پیوستگی ،رهبری، بیانگری

• زندگی معنوی:

تعریف مفهومی.

زندگی معنوی در قالب رابطه شخصی فرد با قدرت بالاتر و رفتارها و تفکرات مرتبط با آن تعریف شده است . زندگی معنوی در این مطالعه، با مذهبی خاص مرتبط نیست و برای هر فرد قابل دسترس است. همین طور ، با سازمان ها در ارتباط نیست و بدین ترتیب، در قالب چگونگی حضور فرد در خدمت مذهب به جای ارتباط با قدرت بالاتر تعریف نمی شود. زندگی معنوی اصلی، ‌به این شکل تعریف شده است :” پیوند با قدرت بالاتر ، درگیری آیینی ، توانایی داشتن ایمان و عقیده ، احساس معنی دار بودن ، درگیر در جامعه یا صحبت کردن با کسی در ارتباط با عقیده و تجارب معنوی “. ابعاد دیگر زندگی معنوی عبارت است از فعالیت های هستی گرایانه ، کاربردهای فردی و بینش. فعالیت های هستی گرایانه عبارتند از : دیدگاه گیری معنوی و انعکاس معنی در زندگی روزمره. کاربردهای فردی آن نیز شامل فروتنی و به کارگیری معنویت در زندگی روزمره است. بینش، شامل توانایی پذیرش چیزهایی است که قابل تغییر نیستند (هتچ^[۲۳]۱ ، بورگ^[۲۴]۲ ، ناییرهاس^[۲۵]۳ و هیلمیچ^[۲۶]۴ ، ۱۹۹۸ ) .

تعریف عملیاتی

مقیاس باورها و درگیری معنوی^[۲۷]۲٫ این ابزار چهار خرده مقیاس دارد که عبارتند از: معنویت اصلی^[۲۸]۳ باور به قدرت بالاتر، ماهیت ارتباط، ارتباط واقعی، تجارب واقعی، تجارب معنوی، احساس معنی، داشتن عقیده و درگیری (مشغول شدن) معنوی (کریمر^[۲۹]۵، آیرون سون ^[۳۰]۶، پور^[۳۱]۷، ۲۰۰۹)

– اسناد به منابع اقتدار اخلاقی ^[۳۲]۸

تعریف مفهومی

اسناد به منابع اقتدار اخلاقی این چنین تعریف شده است: “سطح اسناد داده شده تاثیر به منابع قدرت در امر تصمیم گیری اخلاقی “. به عبارت دیگر، اسناد به منابع اقتدار اخلاقی عبارت است از آنچه اشخاص یا گروه ها بر تصمیم گیری اخلاقی فرد تاثیر گذاشته اند. منابع تاثیرگذاری اقتدار اخلاقی عبارتند از : الف) خود علاقه مندی ب) خانواده ج) معلمان، دوستان و رسانه ها د) بهزیستی جامعه ت) برابری پ) مؤسسات مذهبی ش) مؤسسات دولتی (وایت،۱۹۹۷).

تعریف عملیاتی

مقیاس منابع اخلاقی تجدید نظر شده^[۳۳]۹

این مقیاس شش سوال اخلاقی متفاوتی را برای شرکت کنندگان طراحی ‌کرده‌است که به صورت بلی یا خیر جواب می‌دهند و در زیر جواب، دلایلشان رامی نویسند. شرکت کنندگان سپس، در یک مقیاس لیکرت ‌صفر تا ده، درجه بندی می‌شوند (وایت،۱۹۹۶).

تاثیرات هیجانی:

– همدلی

تعریف مفهومی

همدلی به عنوان هیجانی چند بعدی تعریف شده است ( به عنوان مثال تمایلات حالتی یا موقعیتی،که موارد فهم دیدگاه دیگران، تجربه دلسوزی و متاسف شدن برای دیگران وتوانایی انتقال موارد فوق الذکر به موقعیت های مصنوعی (یا قرار گرفتن در موقعیت تصنعی) را شامل می شود.

هیجان اخلاقی همدلی، به صورت مجزا تعریف شده است، امّا با تمایلات موقعیتی، دیدگاه گیری ، نگرانی همدلانه ، آشفتگی فردی و خیالبافی در ارتباط است . دیدگاه گیری معنوی، شامل تمایل خود انگیخته به قبول دیدگاه دیگری است . نگرانی همدلانه، شامل تمایل به تجربه احساسات دلسوزانه نسبت به افراد بدشانس است ‌و آشفتگی فردی، شامل تمایل به تجربه اضطراب روانی و آشفتگی در پاسخ به دیگران است . خیالبافی، شامل تمایل به استفاده از قوه تخیل و پس و پیش کردن موقعیت های خیالی راگویند(داویز ^[۳۴]۱، ۱۹۹۶).

تعریف عملیاتی

شاخص واکنش بین فردی^[۳۵]۲

شاخص واکنش بین فردی از ۲۸ سوال تشکیل شده است . این ابزار، از چهار خرده مقیاس تشکیل شده است : انتخاب دیدگاه ( تمایل خود به خود به اتخاذ دیدگاه دیگری)، علاقه همدلانه (تمایل به تجربه احساسات دلسوزانه برای افراد بد شانس)، آشفتگی فردی ( تمایل به تجربه آشفتگی و ناهمدلی در پاسخ به آشفتگی دیگران)، و خیال پردازی یا تجسم کردن ( تمایل به تصور انتقال خود به موقعیت های ساختگی)) بیون، برین و هال، ۲۰۰۴).

تعریف مفهومی

“شرم” به عنوان یک ارزشیابی کلی منفی و دردناک از خود، تعریف شده که با احساسات بی ارزشی و فقدان قدرت در ارتباط است . شرم، ‌پنهان‌کاری، گریز، یا مقابله مثل کردن را تحریک می‌کند، و در مقایسه با گناه، اغلب دردناک وآسیب زننده است (هاریز^[۳۶]۱،۲۰۰۶).

تعریف عملیاتی

آزمون عاطفه خود آگاه^[۳۷]۱

پرسشنامه ای است که بین حالت‌های هیجانی شرم و احساس گناه، تمایز قائل می شود . در شرم بیشتر تمرکز بر روی خودارزشیابی های منفی است. شکل کوتاه آزمون عاطفه خود آگاه از ۴۴ سوال تشکیل شده است که بین حالت‌های هیجانی شرم وگناه تمایز قائل می شود .این مقیاس ‌بر اساس اصطلاحات رفتاری – نه بر اساس زبان انتزاعی- تنظیم شده است (تراسی^[۳۸]۲، رابینز^[۳۹]۳وتانجنی،۲۰۰۷) .

• احساس گناه

تعریف مفهومی

احساس گناه معمولا در مقایسه با شرم کمتر، دردناک تعریف شده است، زیرا با رفتار ویژه در ارتباط است و با خودپنداره ارتباطی ندارد..با وجود این، احساس گناه می‌تواند دردناک باشد و با بیش مشغولی های عیب جویانه ای همراه گردد. احساسات مرتبط با احساس گناه عبارتند از:تنش، پشیمانی و تاسف. احساس گناه، اعتراف ، عذرخواهی و بیان عمل انجام شده را بر می انگیزاند(همان منبع).

تعریف عملیاتی

برای سنجش احساس گناه، از آزمون عاطفه خود آگاه نسخه کوتاه شده سه استفاده شد،که درقسمت متغیر شرم توضیح داده شده است.

شایستگی قضاوت اخلاقی:

تعریف مفهومی

شایستگی قضاوت اخلاقی به عنوان توانایی استدلال شناختی به طور منطقی ‌و کاربرد اصول اخلاقی در موقعیت ها معنی می شود (لیند^[۴۰]۱،۲۰۰۶).

تعریف عملیاتی

آزمون قضاوت اخلاقی^[۴۱]۲ :

آزمونی است که شایستگی قضاوت اخلاقی را می سنجد و تصمیم گیری های آن بر اساس اصول درونی است.آزمون قضاوت اخلاقی، برخی از ویژگی‌های نظریه رشد اخلاقی گلبرگ را دارد ، اما از بعد نظری بر پایه مدل “لیند” بنا شده است (لیند،۲۰۰۶).

چارچوب نظری تحقیق:

این پژوهش ‌بر مبنای‌ دو جهت گیری یعنی ساختارگرایی شناختی و یادگیری شناختی- اجتماعی سازمان یافته است که قصد برآن است آن ها را با هم ترکیب کند یا پلی بین این دو جهت گیری ‌ایجاد کند، با توجه به دوجهت گیری، متغیرهایی متناسب با آن ها انتخاب و در الگو ارائه شده است. ‌به این ترتیب الگوی مفهومی فرضی از روابط بین متغیرهای تحقیق به شرح زیر ارائه می‌گردد:

نمودار ۱-۱: الگوی مفهومی فرضی از روابط متغیرهای تحقیق

در شکل فوق، الگوی اندازه گیری و معادله مفروض (متغیرهای مکنون در بیضی ها و متغیرهای مشاهده شده در مربع ها) نشان داده شده است: