مدیتیشن نسبت به مداخلات روان شناختی دارای قدمت بیشتری است (والش^[۸۳]، ۱۹۸۴ به نقل از سعید نژاد، ۱۳۸۹). در (۳۰ تا۴۰ سال قبل) توجه پژوهش‌های علمی را به خود جلب نموده است. هدف اصلی مدیتیشن ارتقاء و تعالی روح و رسیدن به عالی­ترین سطح آگاهی و هشیاری بوده، اما امروزه رسالت اصلی آن کمک به تسکین آشفتگی­ها و در نهایت بهبود زندگی است (مان^[۸۴]، ۲۰۰۱ به نقل از سعید نژاد، ۱۳۸۹). ‌بنابرین‏ افراد از هر فرهنگ و مذهبی می ­توانند از مدیتیشن استفاده نمایند پژوهشگران درطی بیست سال اخیر تلاش کرده ­اند اثرات مدیتیشن را در قالب ذهن­آگاهی، آرامش بخشی و نیز کاهش مقوله­ های منفی روانی مثل خشم و ترس مورد ارزیابی قرار دهند (والش، ۱۹۸۴ به نقل از سعید نژاد، ۱۳۸۹).

مدیتیشن خود دارای شاخه­ های بسیاری است که مهمترین یافته ­های موجود از آن مبتنی بر آرامش بخشی است و هدف آن کاهش استرس به دلیل نادیده گرفتن هر گونه عامل آشفته ساز و افکار مداخله کننده است و پذیرش آن افکار از طریق مشاهده غیرقضاوتی است (کابات- زین، ۱۹۹۰). در این روش هدف فقط کاهش استرس نیست بلکه به زبان ساده تر ” حضور در لحظه^[۸۵] ” است. ‌به این طریق ‌می‌توان به ذهن­آگاهی در قالب دو فرایند حساس شدن^[۸۶] و حساس زدایی^[۸۷] نگریست. در واقع ذهن­آگاهی به واسطه کاهش اجتناب در افراد نسبت به جنبه‌های آزاردهنده عاطفی منفی حساس­زدایی کرده و از طریق توجه به ارتباط بین حالات هیجانی و تجربه پاسخ های خودکار در افراد حساسیت زایی ایجاد می­ کند. ماهیت حساسیت­زایی و حساسیت­زدایی ذهن­آگاهی انعطاف­پذیری ذهنی فرد را بالا می­برد و به افراد این امکان را می­دهد که پاسخهای هیجانی و رفتاری خویش را افزایش دهند، ‌بنابرین‏ مهارت‌های مقابله­ای را ارتقاء بخشیده و به هیجان‌ها و نگرشهای منفی “مجوز خروج^[۸۸] ” از ذهن می­دهد. در واقع تعداد بسیاری از پژوهشگران ‌به این نتیجه رسیده ­اند که ذهن­آگاهی در به وجود آمدن حس آرامش بخشی، امیدواری و بالا بردن قابلیت‌ها در مواجهه با استرس، اعتماد به نفس و کنترل درونی بیشتر تأثیر گذار است (کابات- زین، ۲۰۰۳). افراد با بهره گرفتن از روش های مدیتیشن مهارتهایی چون نظم بخشی هیجانی را می­پرورانند (لینهان^[۸۹]، ۱۹۹۳).

یکی از مهارت‌های نظم بخشی هیجانی ارزیابی مجدد^[۹۰] است، که به وسیله آن، یک واقعه از نو شکل ‌می‌گیرد ولی این بار در قالبی مثبت تر وبار هیجانی کمتر. بی نظمی هیجانی^[۹۱] زمانی روی می­دهد که انسان‌ها هیجانات خود را نمی­پذیرند و از هیجانات مرتبط با آن تجربه اجتناب ‌می‌کنند. با این وجود، در ارزیابی مجدد، هیجانات به سطح هشیاری کشانده شده و مورد واکاوی قرار می­ گیرند، و ارتباط بین حالات درونی و محرکات بیرونی از نو بررسی می­شوند. طبق یافته ­های گروس (۲۰۰۲)، در این روش نظم بخشی، در قیاس با سرکوبی هیجانی^[۹۲]، تجربه هیجانات منفی و نهایتاًً رفتار منفی کاهش می­یابد، در حالی که تجربه هیجانات مثبت و رفتارهای اثربخش افزایش می­یابد. ‌بنابرین‏، فرد با ارزیابی رویداد از لحاظ شناختی می ­تواند تجربه هیجان را دگرگون کرده و غالباً عاطفه منفی را کاهش دهد. ذهن­آگاهی با افزایش سطح هشیاری و پذیرش غیر قضاوتی افکار و هیجانات مرتبط با آن، نظم بخش هیجانی را گسترش می­دهد. تجربه این واکنش­های هیجانی اطلاعاتی را ‌در مورد پاسخ­های خودکار فیزیولوژی در اختیار فرد قرار می­دهد، که این اطلاعات، خود می ­تواند راهنمای وی در برخورد با دیگران و ارائه پاسخ­های رفتاری مؤثر باشد (اورسیلو^[۹۳]، رومر^[۹۴]، لرنر^[۹۵] و تول^[۹۶]، ۲۰۰۴ به نقل از سعیدنژاد، ۱۳۸۹).

علاوه بر این، کابات – زین (۱۹۹۰) بیان می­دارد که از طریق مشاهده غیرقضاوتی افکار و تلقی آن ها فقط در قالب فکر، نه فرض واقعی بودن آن ها، ‌می‌توان نگرش‌ها و هیجانات منفی درباره موقعیت­های مختلف را تغییر داد. به واسطه این نوع مشاهده غیر قضاوتی، فرد احساس می­ کند که بر پاسخ­های هیجانی و رفتارهای خود کنترل بیشتری دارد و از این طریق احساس خود کارآمدی^[۹۷] وی افزایش می­یابد. این یافته­ ها با پژوهش‌های مرتبط با فرض واقعی بودن آن ها، می ­تواند نگرش‌ها و هیجانات منفی درباره موقعیتهای مختلف را تغییر دهد. به واسطه این نوع مشاهده غیرقضاوتی، فرد احساس می­ کند که بر پاسخهای هیجانی و رفتارهای خود کنترل بیشتری دارد و از این طریق احساس خود کارآمدی وی افزایش می­یابد. این یافته­ ها با پژوهش‌های مرتبط با مواجهه تدریجی با باورهای مربوط به توانایی کنترل موقعیت و مقابله مؤثرتر همخوانی دارد (بندورا^[۹۸]، ۱۹۹۷ مینکا^[۹۹]و توماس^[۱۰۰]، ۱۹۹۹ به نقل از سعید نژاد، ۱۳۸۹).

سنگ بنای ذهن­آگاهی عطف توجه به شیوه­ای خاص و حفظ ارتباط با حال و تجربه اکنون، استرس را به حداقل می­رساند. منطق این ادعا این است که آشفتگی معمولاً با فکر به گذشته یا رویدادهای پیشرو و آینده در ارتباط است چون به گذشته رفتن فکر با حزن در ارتباط بوده و اساساً فکر به آینده با نگرانی عجین ‌می‌باشد، مطابق گفته­های بورکوویج، با ‌رها کردن خود از قید و بندهای گذشته و آینده (عوامل مداخله کننده) می­توانیم آغوش خود را نسبت به اطلاعات محیطی مرتبط و کنونی باز کنیم که این امر امکان افزایش پاسخ­های سازگارانه را ارتقاء می­دهد. ما می­توانیم به طور صحیح تری اطلاعات ورودی را پردازش کرده و پاسخ های رفتاری مناسبتری برگزینیم. ذهن­آگاهی ” شیوه­ای از بودن^[۱۰۱] ” است و ارتباطی با سیستم­های اعتقادی ندارد و این رویکرد (ذهن­آگاهی) ملاک‌های مذهبی یا ملاک­های فرهنگی را محور قرار نمی­دهد، اما به زبان ساده بیشتر پذیرش قابلیت برای آگاهی، روشن­سازی^[۱۰۲] و قیاس^[۱۰۳] است و اینکه همه ما به لحاظ انسان بودن باید رشد کنیم (کابات – زین، ۲۰۰۰). ذهن آگاهی توسط بسیاری از روان شناسان بالینی در غرب به عنوان یک ابزار غیر دارویی برای کاهش استرس و اضطراب مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین تحقیقات اخیر نشان دهنده نقش درمانی ذهن آگاهی است که بر بسیاری از مشکلات جسمی و روانی، دردهای مزمن و استرس اثر مثبت و مفید دارد، دکتر جان کابات زین برنامه کاهش استرس بر مبنای ذهن آگاهی ^[۱۰۴]را در غرب رواج داده است..MBSR یکی از شیوه های پزشکی مکمل است که در بیش از ٢٠٠ بیمارستان آمریکایی ارائه شده است و موضوع برخی مطالعات تحقیقی در مرکز ملی طب مکمل و جایگزین می‌باشد.این تکنیک همچنین ٠دربرخی روش های رواندرمانی ‌جدید از جمله شناخت درمانی بر مبنای ذهن آگاهی^[۱۰۵] استفاده می شود(هایز، ٢٠٠)^[۱۰۶].

همچنین مطالعه ی تطبیقی به عنوان فن یا هنر مقایسه ی بین نظامهای حقوقی و تبادل و تعامل بین آن ها امری ضروری است و متخصصان در این رشته می بایستی با مبانی و اصول و منابع نظامهای حقوقی آشنایی کامل داشته باشند و همچنین در انجام این امر باید با حفظ ارزش‌ها ی ثابت و مسلم در هر نظام حقوقی به مطالعه ی سایر نهادها و تأسیسات و قواعد آن نظام حقوقی بپردازد.

در بررسی یک نهاد مشترک در دو نظام حقوقی مختلف ما با فرهنگ‌های دو کشور و دو نظام حقوقی آشنا می‌شویم در این بررسی و مطالعه ی تطبیقی بین حقوق ایران و ترکیه ‌در مورد بزهکاری اطفال چه بسا پس از بررسی مفهومی، در واقع اختلافی بین دو نظام ‌در مورد یک نهاد مشترک مشاهده نگردد از سوی دیگر نیز اگر مواجه با وحدت رویه بین دو نظام در موضوعی شدیم لازم است تعریف آن موضوع خاص در هر دو نظام بررسی گردد و چه بسا این بررسی روشن سازد که این وحدت رویه حقیقت ندارد و تنها ناشی از شباهت واژه های معادل است.( افشار، حسن،۱۳۳۶، ص۴۳ به بعد)

۱-۹-۲- آشنایی با موقعیت جغرافیایی – اقتصادی – فرهنگی – اجتماعی ترکیه و ایران

که بخش بزرگی از کشور ترکیه یعنی آناتولی یا آسیای کوچک در جنوب باختر آسیا و خاورمیانه واقع است و بخش کوچکی نیز به نام تراکیه در منطقه ی بالکان (منطقه ای در جنوب خاور اروپا) قرار دارد. ترکیه در خاور با کشورهای ایران- جمهوری آذربایجان- نخجوان- ارمنستان- گرجستان در جنوب خاوری با عراق و سوریه و در شمال باختری (بخش اروپایی) با بلغارستان و یونان همسایه است همچنین ترکیه از شمال با دریای سیاه از باختر با دو دریای کوچک مرمره و اِژه و از جنوب باختر با دریای مدیترانه مرز آبی دارد. دو تنگه ی بستر و داردانل نیز در اختیار ترکیه است ترکیه دارای ۶۵۴۷۸۳ کیلومتر مربع مساحت است. ترکیه کشوری کوهستانی و پرباران است شکل این کشور مانند یک مستطیل است که از سوی خاور تا باختر امتداد یافته است ترکیه با قرار گرفتن در یکی از حساس ترین مناطق جهان دارای موقعیت جغرافیایی راهبردی و بسیار خوب است و گذرگاه جنوب باختر آسیا و اروپا به حساب می‌آید و کشورهای بسیاری به ویژه ایران از خاک ترکیه برای ترانزیت کالا و انرژی استفاده می‌کند.

ترکیه در حدود ۷۲ میلیون نفرجمعیت دارد که حدوداً ۷۵ درصد مردم اهل تسنن و ۱۵ تا ۲۵ درصد هم علوی هستند. با این که حکومت ترکیه لائیک است ولی بسیاری از مردم هنوز به دین اسلام پایبند هستند و عید فطر و عید قربان در این کشور تعطیل رسمی می‌باشد. همچنین در ترکیه حدود ۷۵ درصد مردم ترک و ۲۰ درصد نیز کرد هستند که بیشتر در جنوب خاور کشور زندگی می‌کنند اما به تدریج با مهاجرت در نواحی دیگر مخصوصاً استانبول و آنکارا جمعیت چشمگیری را تشکیل داده‌اند.

زبان رسمی ترکیه، ترکی (استانبولی) است که در گذشته با خط عربی (عثمانی) نوشته می شد و از زمان تشکیل جمهوری ترکیه توسط آتاترک در سال ۱۳۰۲ هجری خورشیدی (۱۹۲۳) با خط لاتین نوشته می شود. ترکیه در میان دو فرهنگ شرقی و غربی است این کشور از نظر علمی و دانشگاهی در سطح بالایی قرار دارد. ترکیه با نام امپراتوری عثمانی در چند سده ی گذشته، بخش‌های بزرگی از خاورمیانه و جنوب خاوری اروپا را در دست داشت تا اینکه پس از جنگ جهانی اول و فروپاشی امپراتوری عثمانی، جمهوری ترکیه به رهبری مصطفی کمال پاشا آتاترک در سال ۱۳۰۲ (۱۹۲۳) تأسيس شد.

دوران باستان : ترکیه کنونی در دوران باستان تحت حکومت دولت شهرهای متعددی مانند لودیه و ایونیا قرار داشت تا اینکه در حدود ۵۰۰ سال پیش از میلاد این دولت‌ها توسط کورش بزرگ هخامنشی منقرض شد و ترکیه زیر سلطه ی هخامنشیان درآمده پس از یورش اسکندر در سال ۳۳۳ ( پیش از میلاد )آسیای صغیر به دست سلوکیان افتاد و پس از اندکی رومیان جای آن ها را گرفتند. در سال ۴۶۳ هجری قمری ترکمنان مسلمان سلجوقی به فرماندهی آلب ارسلان به جنگ با امپراتوری بیزانس شتافتند و در ملازگرد، سپاه امپراتوری بیزانس را شکست دادند بدین ترتیب نیمه ی شرقی ترکیه به دست سلجوقیان افتاد و زمینه برای مسلمان شدن مردم آنجا و نفوذ زبان ترکی به آنجا فراهم شد. ولی نیمه ی غربی ترکیه در دست امپراتوری بیزانس باقی ماند امپراتوری عثمانی در جنگ اول جهانی از هم پاشید و مورد تهاجم بریتانیا و متحدانش واقع شد مصطفی کمال پاشا به دلیل سازماندهی مقاومت ملی علیه دول خارجی قهرمان ملی ترکیه گردید و توانست جمهوری ترکیه را در سال ۱۳۰۲ (۱۹۲۳ میلادی) بر پایه ی اصل جدایی دین از سیاست بنا کند و ملقب به آتاترک شد. وی خط لاتین را برای نوشتن زبان ترکی مرسوم کرد و اقدامات بسیاری را برای صنعتی و غربی شدن ترکیه انجام داد و دوره ی نوینی را در ترکیه به وجود آورد.

زبان بیشتر مردم در ترکیه ترکی است ولی در کنار آن زبانهای کردی و ارمنی در میان ‌گروه‌های قومی استفاده می شود ‌گروه‌های قومی کوچکتری چون لازها، زازاها، عربها و چرکس ها به تنوع زبانی و فرهنگی این کشور افزوده اند. کردهای ترکیه بیشتر در جنوب شرقی و شرق کشور زندگی می‌کنند. زبان رسمی این کشور ترکی است.

پایتخت ترکیه؛ شهر آنکارا می‌باشد و از شهرهای مهم آن می توان از استانبول ، ازمیر ، بورسا ، ارزروم، آنتالیا ، اورفا ، وان نام برد. استانبول و تکیر داغ در قسمت اروپایی ترکیه و سینوپ ، ترابوزان در بخش آسیایی از بنادر مهم ترکیه محسوب می‌شوند مرسین و آلانیا و انطاکیه در ساحل دریای مرمر، ازمیر، آنتالیا در ساحل دریای مدیترانه و ایرالیک در ساحل دریای اژه از بنادر مهم در ترکیه هستند.

ترکیه شش همسایه ی آسیایی و دو همسایه ی اروپایی دارد . کشورهای هم مرز ترکیه عبارتند از : در خاور با ایران ۴۹۹ کیلومتر، جمهوری آذربایجان ۹کیلومتر، ارمنستان ۲۶۸ کیلومتر، و گرجستان ۲۵۲ کیلومتر در جنوب خاور با عراق ۳۵۲ کیلومتر و سوریه ۸۲۲ کیلومتر و در شمال باختر با یونان ۲۰۶ کیلومتر و بلغارستان ۲۴۰ کیلومتر همچنین کشور ترکیه دارای ۸۱ استان می‌باشد.

اقتصاد ترکیه؛ ترکیبی از صنایع بومی و مدرن است که روز به روز بر دامنه اش افزوده می شود و تولیدات فراوان کشاورزی ترکیه در سال ۲۰۰۵ رتبه ی هفتم جهان را کسب کرد و در سال ۲۰۰۶ برای ۲/۱۱ درصد از مردم ترکیه اشتغال ایجاد شد. بخش خصوصی اقتصاد ترکیه نیز قوی و به سرعت در حال رشد است و نقش مهمی در بانکداری، حمل و نقل و ارتباطات دارد. در سال‌های اخیر اقتصاد ترکیه رشد خوبی داشته و رشد ۹ و ۸ درصدی را تجربه ‌کرده‌است.

همچنین در خصوص مبانی ‌تجربی سعی شده‌است که چند نمونه از تحقیقات داخلی و خارجی که معرف و نمونه‌ای از سایر تحقیقات در رابطه‌ با موضوع باشد به صورت خلاصه و چکیده‌وار ارائه گردد.

مبانی نظری پژوهش:

در این قسمت به بررسی نظریه های گوناگون در زمینه‌ی اخلاق و اهمیت و ضرورت توجه بر اخلاق پرداخته خواهد شد.

تعریف لغوی و اصطلاحی اخلاق :

تعریف لغوی اخلاق:

اخلاق واژه‌ای عربی است که در لغت‌نامه‌ی دهخدا به معنای خُلق ، خویها طبع و مروت و در فرهنگ انگلیسی آکسفورد^[۷] ethic و moral آورده شده است . در فرهنگ معین اخلاق به معنی خلق و خوی ها, طبیعت باطنی, سرشت درونی است (معین, ۱۳۷۱ :۱۷۴) .اخلاق، جمع خُلْق و خُلُق است به معنای سرشت، خوی، طبیعت و امثال آن؛ که به معنای صورت درونی و باطنی و ناپیدای آدمی به کار می‌رود که با بصیرت درک می­ شود؛ در مقابل خَلق که به صورت ظاهری انسان گفته‌ می‌شود، که با چشم قابل رویت است ( الزبیدی، ۱۴۱۶ق . ج ۴ :۱۹۴). راغب معتقد است که ، این دو واژه در اصل به یک ریشه باز می‌گردد. خُلُق به معنای هیات و شکل و صورتی است که انسان با چشم می بیند و ُخلْق به معنای قوا و سجایا و صفات درونی است که با چشم دل دیده می شود. ‌بنابرین‏ می توان گفت؛ اخلاق مجموعه صفات روحی و باطنی انسان است ،گاهی به اعمال و رفتاری که از خلقیات درونی ناشی می شود نیز اخلاق گفته می شود (مکارم شیرازی، ۱۳۸۷: ۲۳). علم اخلاق، علمی است که صفات نفسانی خوب و بد و اعمال و رفتار اختیاری متناسب با آن ها را معرفی می‌کند و شیوه تحصیل صفات نفسانی خوب و انجام اعمال پسندیده و دوری از صفات نفسانی بد و اعمال ناپسند را نشان می‌دهد (ابن مسکویه ،۱۳۷۵ : ۲۷) . «خلق حالی است برای جان انسانی که او را بدون فکر و تأمل به سوی کارهایی برمی‌انگیزد.» (همان: ۵۱)بر اساس این تعریف علم اخلاق علاوه بر گفت وگو از صفات نفسانی خوب و بد، از اعمال و رفتار متناسب با آن ها نیز بحث می‌کند. غیر از این، راه کارهای رسیدن به فضیلت ها و دوری از رذیلت ها اعم از نفسانی و رفتاری را نیز مورد بررسی قرار می‌دهد. ‌بنابرین‏ موضوع علم اخلاق، عبارت است از: صفات و اعمال خوب و بد،از آن جهات که برای انسان قابل تحصیل و اجتناب و یا انجام و ترک اند .«اخلاق » را از طریق آثارش نیز مى توان تعریف کرد، و آن این که «گاه فعلى که از انسان سر مى زند، شکل مستمرى ندارد; ولى هنگامى که کارى به طور مستمر از کسى سر مى زند (مانند امساک در بذل و بخشش و کمک به دیگران) دلیل ‌به این است که یک ریشه درونى و باطنى در اعماق جان و روح او دارد، آن ریشه را خلق و اخلاق مى نامند. ابن مسکویه معتقد است: «خلق همان حالت نفسانى است که انسان را به انجام کارهایى دعوت مى کند بى آن که نیاز به تفکر و اندیشه داشته باشد.» (همان : ۵۱) همین معنى را کاشانى این گونه مى گوید: «بدان که خوى عبارت است از هیئتى استوار با نفس که افعال به آسانى و بدون نیاز به فکر و اندیشه از آن صادر مى شود.» لذا اخلاق در ارتباط تنگاتنگ با عقل و ارادهء انسان است؛ زیرا صفات پسندیده یا ناپسند را انسان به تدریج در وجود و نفس خویش راسخ و ثابت یا ملکه مى کند (کاشانی،۱۴۰۳ : ۵۴). و به همین دلیل اخلاق را به دو بخش تقسیم مى کنند: «ملکاتى که سرچشمه پدیدآمدن کارهاى نیکو است و اخلاق خوب و ملکات فضیله نامیده مى شود، و آن ها که منشا اعمال بد است و به آن اخلاق بد و ملکات رذیله مى گویند. و نیز از همین جا مى توان علم اخلاق را چنین تعریف کرد: «اخلاق علمى است که از ملکات و صفات خوب و بد و ریشه ها و آثار آن سخن مى گوید» و به تعبیر دیگر، «سرچشمه هاى اکتساب این صفات نیک و راه مبارزه با صفات بد و آثار هر یک را در فرد و جامعه مورد بررسى قرار مى دهد»(میرزایی،۱۳۹۰ : ۲۸). البته همان‌ طور که گفته شد، گاه به آثار عملى و افعال ناشى از این صفات نیز واژه «اخلاق » اطلاق مى شود; مثلا، اگر کسى پیوسته آثار خشم و عصبانیت نشان مى دهد به او مى گویند: این اخلاق بدى است، و بعکس هنگامى که بذل و بخشش مى کند مى گویند: این اخلاق خوبى است که فلان کس دارد; در واقع این دو، علت و معلول یکدیگرند که نام یکى بر دیگرى اطلاق مى شود. وجود انسان به گونه ای ضعیف و ناقص آفریده شده است؛ به گونه ای است که باید خود، ابعاد هستی خود را شکل دهد و به کمک قدرت اندیشه و اراده خویش استعدادهای مختلفش را شکوفا سازد و به کمال لایق خود برسد. بخشی از استعدادها و ابعاد وجود انسان همانا خلقیاتی است که باید انسان کسب کند. اخلاق، استعدادی است که در وجود انسان نهفته است و برای آنکه انسان به کمال لایق خود برسد باید این جنبه از وجودش را نیز شکوفا سازد و این نوع کمال به واسطه یک سیستم اخلاقی میسور است ( مطهری،۱۳۷۰: ۳۰۶-۳۰۷).

تعریف اصطلاحی اخلاق:

طباطبایی ‌در مورد مفهوم خُلق و جمع آن که اخلاق است،از جهت واژه شناختی و مفهومی،ایده ی مفردات راغب را ‌در مورد واژه ی خُلق ، پسندیده است و می­نویسد: خُلق و خَلق به یک معنا است، ولی از واژه ی خَلق در مقام استعمال، قیافه ی ظاهری قابل رؤیت با چشم استفاده می­ شود و از واژه ی خُلق در مقام استعمال، فضایل و سجایای اخلاقی کسب شده که درک آن نیاز به بصیرت دارد، استفاده می­ شود (اصفهانی، ۱۳۸۷ :۱۵۹). طباطبایی در کتاب نهایه الحکمه در تعریف اخلاق بنا بر مشرب فلاسفه ی مشّاء و مبتنی بر فضیلت­گرایی معتقد است اخلاق ملکه ی نفسانی است که افعال به آسانی و بدون تأمّل و درنگ از آن صادر می‌شود (طباطبایی، ۱۳۶۲ :۱۲۳) در تفسیر المیزان نیز در ذیل آیه ی ﴿ ا‌ِنـّّّک‌َ لـَعـَلی خـُلـُق‌ٍ عـَظـیم^[۸]‌ٍ‌) می‌نویسد: خُلق به معنای ملکه نفسانی است که بر طبق آن ملکه، افعال بدنی از آن به آسانی سر می­زند. ایشان اضافه می‌کند که خُلق مفهومی عام دارد؛ یعنی هم فضیلت و هم رذیلت را شامل می­ شود ولی اگر این واژه به صورت مطلق به کار رود معمولاً از آن مفهوم فضیلت و خُلق نیک فهمیده می­ شود ( طباطبایی، ج۱۹ :۳۶۹ ).

بسیاری از فلاسفه و حکمای اسلامی مانند(نراقی،طباطبایی) اخلاق را با توجه به همان معنای لغوی تعریف کرده‌اند. حکمای گذشته مانند(بوعلی سینا و دیگران)، روح و نفس غیر مادی انسان را خاستگاه هر گونه رفتار ظاهری و عمل آدمی می­دانستند و از این رو اصل در اخلاق را توجه به صفات نفسانی انسان می­دانستند که ثمره اصلاح نفس و درون در رفتارها و اعمال بیرونی به سرعت آشکار می­ شود. از این رو عموما اندیشمندان اسلامی نیز که به اصل وجود نفس اعتقاد داشتند اخلاق را به گونه متناسب با همین مسئله تعریف نموده ­اند (مصباح،۱۳۸۱: ۱۵۴). کلمه اخلاق از نظر اصطلاح علم اخلاق، در دو مورد استعمال می شود؛ ۱ـ جائی که شخص عملی را انجام دهد و لو علت آن ملکه راسخه نباشد و حتی با تأمل و فکر انجام شده باشد. ۲ـ به عنوان صفت فعل به کار می رود، یعنی کار اخلاقی که منظور تنها صفات نفسانی نیست. وقتی می‌گویند فلان کار، اخلاقی است، یعنی متصف به فضیلت و خوب است و یا فلان کار غیر اخلاقی است یعنی متصف به رذیله و ناشایسته است (مصباح ،۱۳۷۶ :۸۶) .

در سطح منطقه ای، برای نخستین بار در سال ۱۹۲۸ در هشتمین کنفرانس، کشورهای آمریکائی عضو اتحادیه پان امریکن قراردادی را امضاء نمودند که به موجب آن وضعیت حقوقی نمایندگان دیپلماتیک و کنسولی و مصونیت ها و مزایای آنان مشخص گردید ولی دامنه اجرای آن محدود بود. در سال۱۹۳۲ کنوانسیون پیشنهادی دانشگاه هاروارد ‌در مورد مزایا و مصونیت های سیاسی، کنسولی و حقوقی وظایف آن ها منتشر و به طور ضمنی مورد قبول اکثر کشورهای آمریکایی قرار گرفت.

اقدام جامع و مؤثر در این خصوص پس از جنگ جهانی صورت گرفت. در سال ۱۹۵۲ مجمع عمومی سازمان ملل با تصویب قطعنامه ای از کمیسیون درخواست نمود کار خود را ‌در مورد تدوین روابط و مصونیت های دیپلماتیک آغاز کند. کمیسیون در ۱۹۵۴ رسما مطالعه در این مورد را آغاز و طرح اولیه معاهده ای را در همین سال آماده نمود و در سال ۱۹۵۵ مطالعه ‌در مورد روابط و مصونیت های کنسولی را شروع نمود و در سال ۱۹۵۹ طرح پیشنهادی مربوطه را آماده کرد. پس از ارائه این طرحها به کشورهای عضو سازمان ملل و اعلام نظر آن ها به همراه قوانین و آیین نامه های داخلی این کشورها به سازمان ملل، مجمع عمومی این سازمان با صدور قطع نامه هایی دعوت به تشکیل دو کنفرانس بین‌المللی در شهر وین برای تصویب کنوانسیون های مربوط نمود که کنفرانس مربوطه به کنوانسیون روابط دیپلماتیک از ۲ مارس تا ۱۴ آوریل ۱۹۶۱ و کنفرانس مربوط به کنوانسیون روابط کنسولی از ۱۴ مارس تا ۲۱ آوریل ۱۹۶۳ تشکیل و کنوانسیون های مذکور در این سالها به تصویب رسیدند که کنوانسیون اول در ۲۴ اکتبر ۱۹۶۴ و کنوانسیون دوم از ۱۹ مارس ۱۹۶۷ قابل اجرا شد.^[۳۵]

در ادامه این روند طرح های کمیسیون حقوق بین الملل در زمینه ی وضعیت مأموریت‌ های ویژه در سال ۱۹۶۹ و مزایا و مصونیت دولت ها در ارتباط با سازمان های بین‌المللی در ۱۹۷۵ به تصویب رسید و دو طرح دیگر کمیسیون در زمینه ی مصونیت قضایی دولت ها و اموال آن ها در سال ۲۰۰۴ و پیک دیپلماتیک و بسته دیپلماتیک که همراه پیک نیست، مراحل نهایی تدوین را طی می نمایند. همچنین کمیسیون حقوق بین الملل در حال تنظیم پیش نویس حمایت دیپلماتیک است.

با توجه به سیر تحول تاریخی مصونیت ها و مزایای دیپلماتیک و کنسولی امروز مهمترین مبنای حقوقی آن ها علاوه بر عرف، کنوانسیون های وین در خصوص روابط و مصونیت های دیپلماتیک و کنسولی می‌باشد. ^[۳۶]

مبحث سوم

انواع مصونیت

ادامه بحث ‌در مورد مصونیت ها، نیازمند بررسی آن از دو نقطه نظر دامنه شمول و نوع مصونیت است. در این مبحث ابتدا مصونیت مطلق و نسبی را مورد بحث قرار داده و سپس جنبه‌های دیگر مصونیت یعنی مصونیت سیاسی و شغلی را مورد بررسی قرار خواهیم داد.

گفتار اول: مصونیت مطلق و نسبی

رویه بین‌المللی تا مدت ها ‌در مورد دامنه ی شمول مصونیت از صلاحیت ذاتی کشورها هماهنگ نبوده است. در حالی که کشورهای تابع نظام حقوقی عرفی (دکترین مصونیت مطلق) چنین مصونیتی را برای سایر کشورها، بدون توجه به نوع فعالیتی که منجر به اقدامات قضایی و اجرایی کشور محل اعمال مصونیت می گردید، می پذیرفتند ولیکن سایر کشورها (دکترین مصونیت نسبی) معتقد بودند که چنین مصونیتی را باید تنها به برخی از اشکال فعالیت ها اختصاص داد. ‌بنابرین‏ اولین تفکیکی که ‌در مورد مصونیت ها می توان انجام داد، تقسیم آن ها از نظر دامنه شمول است. از این جنبه، مصونیت مطلق آن مصونیتی است که هیچگونه خدشه ای نمی توان بر آن وارد کرد و هیچ استثنائی ‌در مورد آن اعمال نمی شود در حالی که مصونیت نسبی یا مقید آن مصونیتی است که حدود خاص و استثنائاتی دارد که خارج از آن ها مصونیت اعمال نمی شود.

با توجه به مفاهیم فوق هنگامی که مصونیت مطلق اشخاص مورد نظر باشد، باید توجه داشت که دارندگان این نوع مصونیت را نمی توان به هیچ وجه، حتی در صورت ارتکاب جرم (معمولی) و عدم رعایت قوانین داخلی، توسط دادگاه های محلی محاکمه یا مجازات نمود یا بدون رضایت آن ها و دولت متبوعشان دعوائی را علیه آن ها پیگیری کرد و حکم صادره توسط محکمه را اجرا نمود. در این مورد دولت میزبان تنها می‌تواند از دولت متبوع فرد دارنده این نوع مصونیت تقاضای احضار و مجازات او را نموده یا وی را اخراج کند. در حالی که اشخاصی که مصونیت نسبی دارند، حدودی بر مصونیت آن ها مقرر شده است. برای مثال ممکن است ‌در مورد انجام وظایف رسمی به آن ها مصونیت اعطاء شود و در مسائل شخصی مصونیتی نداشته باشند، اما در یک تفکیک ظریفتر اگر مصونیت ها را نسبت به صلاحیت های جزائی، مدنی و اداری بررسی کنیم، فقط ‌در مورد مصونیت جزائی می توان صفت مطلق را به کار برد زیرا در کنوانسیون های وین، مصونیت از صلاحیت مدنی و اداری با استثنائاتی پذیرفته شده که در مباحث بعدی به آن ها اشاره خواهیم داشت.

در مباحث بعدی مشخص خواهد شد که بسیاری از مصونیت های دیپلماتیک به صورت مطلق و بسیاری از مصونیت های کنسولی و مصونیت های مأموران مأموریت‌ های ویژه، نسبی است. اما در هر حال باید توجه داشته باشیم که مصونیت مطلق ‌در مورد اشخاص به معنی مصونیت از مجازات ماهوی در موارد سوء استفاده از مصونیت و ارتکاب جرم نیست و این افراد در کشور متبوعشان قابل مجازاتند، وانگهی استمرار این نوع مصونیت بستگی به رفتار صاحب مصونیت در رعایت یا عدم رعایت قوانین داخلی کشور میزبان دارد. امروزه نظریه مصونیت نسبی، چه در حقوق داخلی و چه در حقوق بین الملل عمومیت یافته است.

گفتار دوم: مصونیت سیاسی و شغلی^[۳۷]

دومین تفکیک بر اساس ماهیت متفاوت مصونیت ها، تقسیم آن ها به مصونیت سیاسی و شغلی است. مصونیت سیاسی یکی از جنبه‌های مصونیت دولت است که در رئیس آن دولت تجلی پیدا می‌کند و سپس به نمایندگان و فرستادگان آن دولت در خارج تسری می‌یابد. به دلیل آنکه در روابط کشورها اصل استقلال و حاکمیت مساوی حاکم است، نمایندگان سیاسی یک کشور برای انجام وظایف خود در خارج از کشور، تابع دولت محل مأموریت‌ نبوده و به همین جهت مصونیت هایی به آن ها اعطاء می شود. از این رو دارنده مصونیت سیاسی در کشور خود مصونیتی ندارد زیرا نیازی به اعطای آن نیست و حقوق بین الملل در همین جهت برای مأموران سیاسی تبعه یا مقیم دائم مصونیت محدودی را مقرر نموده است. به عبارت دیگر مصونیت سیاسی، مصونیتی است که به دلیل نمایندگی یک کشور و در خارج از کشور متبوع نمایندگان سیاسی به آن ها اعطاء می شود. اما منظور از مصونیت شغلی مصونیتی است که ممکن است در خارج یا داخل کشور متبوع به بعضی افراد که در مشاغل مهم و حساس کار می‌کنند، داده شود تا بتوانند وظایف خود را با امنیت و استقلال کامل و به نحو احسن انجام دهند. این مصونیت برای فرد تا هنگامی که در حال انجام وظیفه است وجود دارد.^[۳۸]

‌در مورد مصادیق مصونیت سیاسی می توان به مصونیت روسای کشورها، وزیر امور خارجه، مأموران دیپلماتیک و تا حدی مأموران کنسولی و غیره، در خارج از کشور متبوع آن ها اشاره نموده و ‌در مورد مصادیق مصونیت شغلی در حقوق بین الملل می توان به مصونیت قضات دیوان بین‌المللی دادگستری، کارمندان رسمی سازمان ملل متحد و سایر سازمان های بین‌المللی و تا حدی مأموران کنسولی اشاره کرد.

نقدینگی

ناهنجاری هایی مانند ناهنجاری های تعهدی،ناهنجاری های عرضه اولیهناهنجاری

کالن(۲۰۱۲)

پیتر(۲۰۰۸)

رشد اقتصادی

التون و همکاران(۱۹۹۵)

دروال و همکاران(۲۰۰۹)

معیاری جهت هزینه زندگیتورم

جدول ۲- ۱ مطالعات انجام شده پیرامون مدل های چند شاخصه و عوامل آن ها

شاید واضح ترین مثال از این تاثیرات غیر بازار عامل صنعت باشد. یک مدل چند شاخص به صورت زیر است:

در این مدل NFعامل غیر بازار است و سایر متغیر ها :

= بازده (TR) اوراق بهادار i ؛

= بازده (TR) شاخص بازار؛

= آن بخش از بازده اوراق بهادار i که مستقل از عملکرد بازار است؛

= معیار حساسیت بازده سهام به عامل i؛

= خطای باقیمانده تصادفی.

منطقی است که مدل چند شاخصی بهتر از مدل تک شاخص عمل نماید برای اینکه در این مدل برای تعیین روابط میان بازده سهام از اطلاعات بیشتری استفاده می شود. در نتیجه، مدل چند شاخصی در میان دو مدل مارکوئیتز و شارپ قرار می‌گیرد( تهرانی و نوربخش، ۱۳۸۸،ص ۱۸۲) ۲-۱-۵- مدل سه عاملی فاما و فرنچ

فاما و فرنچ^[۱۹](۱۹۹۲) تجزیه و تحلیل فاما و مک بث(۱۹۷۴) را توسعه دادند، آن ها پی بردند که در طول ۴۰ سال گذشته سهامی که نقش بیشتری را در تغییر پذیری شاخص موزون بورس اوراق بهادار نیویورک^[۲۰] داشته اند، نرخ بازده بیشتری را نیز فراهم نموده اند و مشاهده نمودند که بعد از کنترل اندازه شرکت‌ها رابطه بین متوسط بازده و بتا مستقیم و منفی می شود. در توجیه مطالب فوق فاما و فرنچ(۱۹۹۲) پی بردند که برخلاف بتای سهام که پیش‌بینی کننده بسیار ضعیفی از بازده مورد انتظار آتی است، نسبت ارزش دفتری هر سهم به ارزش بازاری هر سهم، پیش‌بینی کننده خوبی است. بدین صورت که سهام با نسبت های ارزش دفتری به ارزش بازاری بالاتر، نرخ های بازده بیشتری را برای سرمایه گذاران فراهم می‌سازد. لیکن این مطلب ضرورتاً در هر دوره کوتاه مدت صادق نیست؛ به بیان دیگر، در بلند مدت انتظار چنین رفتاری را از بازده سهام خواهیم داشت. فاما و فرنچ با در نظر گرفتن اکثر متغیرهای پیشنهادی در ادبیات موضوع، این چنین نتیجه گیری نمودند که بین سال‌های ۱۹۶۳ و ۱۹۹۰ ، به هنگام در نظر گرفتن بتا با سایر متغیرها، بتا با متوسط بازدهی سهام ارتباطی ندارد و دو متغیر غالب در واقع اندازه و نسبت ارزش دفتری به ارزش بازاری است (راعی و تلنگی، ۱۳۸۷،ص۳۵۲).

در تحقیق فاما و فرنچ که در آن از روش سری زمانی برای شناسایی عواملی که نرخ های بازدهی سهام و اوراق قرضه را تشریح می‌کنند استفاده شده است. پژوهش آن ها نشان می‌دهد که نرخ‌های بازدهی ماهانه سهام با سه عامل در ارتباط اند عامل بازار- عامل اندازه- و عامل ارزش دفتری به ارزش بازار حقوق صاحبان سهام. مدل عاملی آن ها برای سهام در قالب معادله، به شرح زیر است:

عامل اول به طور ساده نرخ بازده اضافی یکی از شاخص های وسیع بازار سهام نسبت به نرخ بازدهی یک ماهه اوراق خزانه است. عامل اندازه (SMB) را می توان به عنوان تفاوت میان نرخ های بازدهی ماهانه دو شاخص در نظر گرفت) شاخص سهام شرکت های کوچک و شاخص سهام شرکت های بزرگ(.عامل ارزش دفتری به ارزش بازار حقوق صاحبان سهام (HML) نیز به عنوان تفاوت میان نرخ بازدهی ماهانه دو شاخص در نظر گرفته می شود. فاما و فرنچ همچنین دو عامل را شناسایی کردند که به نظر می‌رسد نرخ بازدهی ماهانه اوراق قرضه را تشریح می‌کنند. مدل عاملی آن ها برای اوراق قرضه در قالب معادله بشرح زیر است:

این دو عامل عبارتند از عامل ساختار زمانی نرخ های بهره و عامل نکول عامل ساختار زمانی نرخ بهره به طور ساده تفاوت میان نرخ های بازدهی ماهانه اوراق قرضه بلند مدت خزانه و اوراق یک ماهه خزانه است. عامل نکول تفاوت میان نرخ های بازدهی ماهانه سبد سرمایه گذاری اوراق قرضه بلند مدت شرکتی و اوراق قرضه بلند مدت خزانه است( فاما و فرنچ، ۱۹۹۳).

۲-۱-۶- معیار های اندازه گیری ریسک

۲-۱-۶-۱ میانگین موزون یکسان واریانس سهام^[۲۱]

طبق گفته گویل و سانتا کلارا^[۲۲]، واریانس ماهانه سهام iبا استفاده از بازده ماهانه قیمت سهام از طریق ذیل محاسبه می‌گردد:

که در آن Dتعداد روز های معامله در ماه tو rبازده سهام Iدر در روز dاماست. قسمت دوم رابطه در سمت راست تعدیل ‌گری برای خود همبستگی در بازده روزانه با بهره گرفتن از رویکرد فرنچ و همکاران(۱۹۸۷) می‌باشد.

گویل و سانتا کلارا، میانگین واریانس سهام را به صورت میانگین حسابی از واریانس ماهانه بازدهی هر سهم به شکل زیر محاسبه کرد

که در آن Nتعداد های موجود در ماه tاست. گویل و سانتا کلارا با بهره گرفتن از میانگین موزون یکسان واریانس سهام جهت پیش‌بینی دوره آینده بازدهی مازاد بر شاخص موزون یکسان بازار انجام داد.

۲-۱-۶-۲- میانگین ارزش وزنی واریانس سهام^[۲۳]

میانگین ارزش وزنی واریانس سهام با بهره گرفتن از ارزش بازار به صورت زیر محاسبه می‌گردد:

که در آن برای وزنها در دوره t، wاز ارزش بازار هر شرکت iدر دوره t-1و با فرض پایدار بودن این اوزان در دوره tاستفاده می‌گردد.

۲-۱-۶-۳- میانه واریانس سهام^[۲۴]

علاوه بر میانگین موزون یکسان و میانگین موزون ارزش بازار، از میانه واریانس سهام نیز به ‌عنوان معیار دیگری برای محاسبه ریسک استفاده می‌گردد. این معیار عبارت است از ارزش میانی(یا میانگین دو ارزش میانی) واریانس ماهانه سهام زمانی که تمامی سهام ها از کوچک به بزرگ مرتب شده باشند. میانه معیار قوی مرکز توزیع داده ها می‌باشد که نسبت به میانگین حساسیت کمتری به داده های پرت دارد. لازم به ذکر است میانه واریانس سهام به عنوان معیار مناسب ریسک برای بازدهی شاخص ارزش وزنی بازار نیست، اما با این وجودمیتوان به VARبعنوان معیار قویتر ریسک نسبت به VARبه دلیل کاهش اثر داده ای پرت ایجاد شده به وسیله سهام های کوچک دانست.

۲-۱-۶-۴- معیار بسامد پایین میانگین واریانس سهام^[۲۵]

گویل و سانتا کلارا همچنین معیار بسامد پایین میانگین واریانس بازار را ایجاد کرد:

که در آن Nتعداد سهام در ماه t، و rبازده ماهانه سهام iدر ماه tاست. عبارت اول معادله فوق عبارت است از میانگین مجذور بازدهی و عبارت دوم معادله مجذور میانگین ماهانه است(بیل و همکاران،۲۰۰۵،ص۹۰۹) .

معیار بسامد پایین واریانس میانگین وزنی ارزش بازار سهام مشابه بوده ‌به‌استثنای آن که هر سهام با ارزش بازار خود وزن داده شده است:

۲-۱-۶-۵- نوسانات غیرسیستماتیک^[۲۶]

معیارهای تقریبی از واریانس سهام از طریق مجذور بازدهی آن است. معیار های ذکر شده، همگی نمایانگر کل ریسک که شامل دو جزء ریسک سیستماتیک و نوسانات غیر سیستماتیک می‌باشد. جهت درک بهتر سهم نوسانات غیرسیستماتیک در پیش‌بینی بازدهی اضافی بازار، فرض می شود که محرک بازده هر سهام i به وسیله یک عامل یا شوک ویژه شرکت خواهد بود. جهت وضوح بیشتر، معادله تک عاملی زیر فرض می شود: